1217. Sản xuất tại Hollywood, bị kiểm duyệt bởi Bắc Kinh

PEN.ORG

Ngành công nghiệp điện ảnh Hoa Kỳ và ảnh hưởng của chính phủ Trung Quốc

Phạm Gia Minh dịch

DẪN NHẬP

Báo cáo này xem xét các cách thức mà các nhà kiểm duyệt của Bắc Kinh đã tác động và ảnh hưởng đến Hollywood và ngành công nghiệp làm phim toàn cầu. Những câu chuyện định hình cách nghĩ của mọi người và những câu chuyện do Hollywood kể tác động lên đến hàng tỷ người. Là một tổ chức chống kiểm duyệt dành riêng cho việc tôn vinh biểu hiện văn hóa và nghệ thuật cởi mở, PEN America đã tìm  hiểu cái cách mà  một trong những chế độ kiểm duyệt nghiêm khắc nhất thế giới đang mở rộng ảnh hưởng của mình trên toàn cầu đối với việc làm phim ở Hoa Kỳ, định hình những gì có lẽ là phương tiện nghệ thuật và văn hóa có ảnh hưởng nhất thế giới.

PEN Mỹ bảo vệ và tôn vinh quyền tự do ngôn luận ở Hoa Kỳ và trên toàn cầu. Công việc của chúng tôi bao gồm một cuộc vận động chính sách kéo dài hàng thập kỷ về Trung Quốc, nơi hàng chục thành viên của tổ chức PEN chị em của chúng tôi – Trung tâm PEN Trung Quốc độc lập – đã bị Bắc Kinh bắt giam hoặc khủng bố.1 Người có ảnh hưởng nhất trong số các đồng nghiệp đó là Liu, người đoạt giải Nobel Hòa bình. Xiaobo, người đang thụ án 11 năm tù vì các bài viết của mình khi chết vì ung thư gan.2 Công việc của chúng tôi liên quan đến các chiến dịch vận động chính sách, báo cáo nghiên cứu chi tiết, trao đổi văn học và các nỗ lực khác nhằm đẩy lùi chính sách kiểm duyệt của Bắc Kinh và hình sự hóa nó chỉ vì bất đồng quan điểm.

Trong hơn một thập kỷ qua, khi Bắc Kinh đã mở rộng vai trò toàn cầu của mình như một cường quốc thế giới, đối tác thương mại hàng đầu, nhà đầu tư có chủ quyền và ảnh hưởng văn hóa, thì những mô hình kiểm duyệt và kiểm soát trong nước này đã vượt ra ngoài biên giới của Trung Quốc. Ảnh hưởng toàn cầu ngày càng tăng của Bắc Kinh có nghĩa là cách tiếp cận kiểm duyệt của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) cầm quyền đang khiến các nhà xuất bản, tác giả, học giả, nhà văn, nhà báo và những người khác bất kể họ là công dân của quốc gia nào và đang ở đâu,  một khi đề cập đến các chủ đề mà Trung Quốc quan tâm, phải thận trọng. Vào năm 2015, PEN Mỹ đã ghi lại sự kiểm duyệt của các nhà xuất bản Trung Quốc đối với các bản dịch tiếng Trung của các tác giả nước ngoài trong báo cáo “ Kiểm duyệt và Lương tâm: Tác giả nước ngoài và thách thức kiểm duyệt của Trung Quốc” . Vào năm 2016, chúng tôi đã phân tích những nỗ lực của ĐCSTQ nhằm ảnh hưởng đến việc đưa tin của truyền thông nước ngoài về đất nước trong  báo cáo “ Màn ảnh tối: Những hạn chế đối với các nhà báo nước ngoài ở Trung Quốc và sự biến mất cưỡng chế của 5 nhà xuất bản”  (trong đó có 2 nhà xuất bản có quốc tịch nước ngoài) có liên quan đến một hiệu sách ở Hồng Kông  và trong  “ Viết trên Bức tường: Các nhà bán sách biến mất và tự do biểu đạt ở Hồng Kông” . Vào năm 2018, nghiên cứu của chúng tôi về kiểm duyệt phương tiện truyền thông xã hội ở Trung Quốc đối với Nguồn cấp dữ liệu bị cấm: Kiểm soát của chính phủ trên phương tiện truyền thông xã hội ở Trung Quốc bao gồm phân tích về cách thức kiểm duyệt kỹ thuật số của Bắc Kinh ảnh hưởng đến người dùng các nền tảng kỹ thuật số Trung Quốc ngay cả khi họ ở nước ngoài.

Chúng tôi đã chứng kiến ​​việc xuất khẩu áp lực kiểm duyệt nghiêm trọng này ở những nơi khác, đến nỗi có một danh sách dài — và ngày càng dài — chỉ tính riêng trong vài năm qua: nhà xuất bản học thuật lớn Cambridge University Press đã cố gắng thu hút các đầu sách từ khán giả Trung Quốc do lo sợ về sự trả đũa của ĐCSTQ; 3 sự xuống cấp nhất quán của tự do báo chí và tự do dân sự ở Hồng Kông; 4 nhà xuất bản New Zealand phát hiện sách của họ bị máy in Trung Quốc kiểm duyệt; 5 học giả và sinh viên trên toàn cầu đang đối mặt với sự đe dọa khi họ lên tiếng về các vấn đề mà ĐCSTQ cho là nhạy cảm; 6 và các thương hiệu toàn cầu buộc phải xin lỗi chỉ vì in các từ “Đài Loan” hoặc “Đức Đạt Lai Lạt Ma.” 7

Càng ngày, sức ảnh hưởng kinh tế của Bắc Kinh càng cho phép nước này yêu cầu những người khác tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về kiểm duyệt của họ — hoặc khiến những người khác tự nguyện áp dụng những quy định nghiêm ngặt này, ngay cả khi không được yêu cầu — như một điều kiện tiên quyết để kinh doanh với Trung Quốc bất kể ngoài  hoặc trong nước. Mặc dù những thỏa hiệp cá nhân có vẻ nhỏ nhặt hoặc đáng giá để đổi lấy cơ hội giao lưu với người dân Trung Quốc, nhưng tác động toàn cầu chung của việc tuân theo các quy tắc của Bắc Kinh cần được thừa nhận và hiểu rõ trước khi việc chấp thuận kiểm duyệt của Trung Quốc trở thành một bình thường mới ở các quốc gia tự hào về mình. chính sách bảo vệ quyền tự do ngôn luận của họ.

Hollywood là một đế chế phim ảnh quan trọng. Chính phủ Trung Quốc, đặc biệt là dưới thời Tập Cận Bình, đã nhấn mạnh rất nhiều đến mong muốn đảm bảo rằng các nhà làm phim Hollywood — sử dụng cụm từ ưa thích của họ — “kể câu chuyện của Trung Quốc thật hay.” 8 Trong các trang của báo cáo này, chúng tôi trình bày chi tiết cách các nhà ra quyết định của Hollywood và các Các chuyên gia làm phim ngày càng đưa ra quyết định về phim của họ — nội dung, cách chọn, cốt truyện, lời thoại và bối cảnh — dựa trên nỗ lực tránh gây phản cảm với các quan chức Trung Quốc, những người kiểm soát xem phim của họ có được tiếp cận thị trường Trung Quốc đang bùng nổ hay không.

Khi các hãng phim Hoa Kỳ cạnh tranh để có cơ hội tiếp cận khán giả Trung Quốc, nhiều hãng đang đưa ra những thỏa hiệp khó khăn và rắc rối về quyền tự do ngôn luận: thay đổi nội dung phim dành cho khán giả quốc tế – bao gồm cả khán giả Mỹ; tham gia vào quá trình tự kiểm duyệt; đồng ý cung cấp phiên bản đã được kiểm duyệt của một bộ phim để chiếu ở Trung Quốc; và trong một số trường hợp nghiêm trọng

 Cá cược đối với ngành điện ảnh và sự thể hiện nghệ thuật trong làm phim

Làm phim là một công việc kinh doanh. Trong khi kể chuyện, tính sáng tạo, tính nghệ thuật và thể hiện bản thân là điều cần thiết để giải trí, thì các hãng phim tồn tại để bán phim và kiếm lợi nhuận. Nhưng khi làm như vậy, Hollywood thực hiện tầm ảnh hưởng vượt trội đối với xã hội và văn hóa toàn cầu thông qua sức mạnh của những sáng tạo của mình. Những câu chuyện định hình cách nghĩ của mọi người và những câu chuyện do Hollywood kể có ảnh hưởng đến hàng tỷ người. Nếu bàn tay của một chính phủ nước ngoài  chỉ đạo nội dung về những gì có thể được kể hoặc trình chiếu, và nếu các nhà làm phim phải kết hợp một loạt các điều kiện tiên quyết mà Bắc Kinh đề xuất từ khi họ thai nghén ý tưởng, lên kế hoạch và sản xuất phim, thì ít nhất những mệnh lệnh này phải được hiểu và đã tranh luận, để hiểu được sự đánh đổi về thương mại, nghệ thuật và biểu cảm.

Cần phải thừa nhận rằng chính phủ Hoa Kỳ đã được hưởng lợi nên đã khuyến khích và thậm chí có lúc chỉ đạo việc làm phim ở Hollywood như một cách thực thi quyền lực mềm, bao gồm cả việc quảng bá những bộ phim mang thông điệp “yêu nước” đặc biệt cho người Mỹ. Mối quan hệ giữa Hollywood và Lầu Năm Góc, đặc biệt – được xem trong những bộ phim bom tấn như Contact (South Side Am Entertainment Company, 1997) và Hulk (Universal Pictures, 2003) – tiếp tục đến ngày hôm nay, với việc Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ cho phép tiếp cận có điều kiện các cơ sở quân sự và các chuyên gia để những bộ phim Hollywood mà họ tin rằng sẽ phản ánh tốt về các lực lượng vũ trang của đất nước.10 Nhưng ảnh hưởng của chính phủ Mỹ không mang đến một hệ thống kiểm duyệt nặng nề về thể chế như của Bắc Kinh.

Trên thực tế, ít nhất là gần đây, các bộ phim Hollywood đã không ngần ngại chỉ trích các nhà lãnh đạo chính trị của Mỹ, đến mức một số người Mỹ cho rằng các nhà làm phim và ngôi sao điện ảnh là không yêu nước. Các phim studio lớn như Vice (Gary Sanchez Productions, Plan B Entertainment, & Annapurna Pictures, 2018), The Hurt Locker (Voltage Pictures et al., 2008) và The Report (VICE Studios et al., 2019) mang tính chính trị quyền lực ở các cấp cao nhất của chính phủ Hoa Kỳ. Ngày nay, Hollywood được biết đến như một nơi được Washington không phụ lòng và một nơi thường vui vẻ sẵn sàng nói lên sự thật trước sức mạnh chính trị của Mỹ. Danh tiếng này trái ngược một cách kỳ lạ nhưng âm thầm với sự chấp nhận ngày càng tăng của Hollywood đối với nhu cầu tuân thủ các quy tắc điện ảnh của Bắc Kinh.

Ngoài ra, nếu Hollywood – trung tâm của việc làm phim toàn cầu – không sẵn sàng chấp nhận các yêu cầu kiểm duyệt của chính phủ nước ngoài, thì rất ít khả năng các nhà làm phim ở những nơi khác sẽ chấp nhận rủi ro như vậy. Trên thực tế, cách tiếp cận của Hollywood trong việc tuân theo các chế độ của Trung Quốc đang đặt ra một tiêu chuẩn cho phần còn lại của thế giới.

Có lẽ điều quan trọng nhất là chúng tôi đã chuẩn bị công phu báo cáo này về ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với Hollywood vì chúng tôi tin rằng ảnh hưởng này không thể tách rời về mặt đạo đức khỏi các hoạt động đàn áp tự do ngôn luận ở quê nhà của chính phủ Trung Quốc. Bắc Kinh thực thi một trong những hệ thống kiểm duyệt lớn nhất  thế giới, trong đó phim và các nỗ lực sáng tạo khác phải tuân theo một quy trình kiểm duyệt  nghiêm ngặt của Nhà nước  trước khi xuất bản. Tương tự, phương tiện truyền thông của Trung Quốc nằm dưới sự kiểm soát của nhà nước, không có nhiều không gian cho sự độc lập về biên tập. Rất nhiều hình thức biểu đạt  ý kiến nhẽ ra phải được bảo vệ thì lại bị hình sự hóa, với những người bất đồng chính kiến ​​ôn hòa phải chịu án tù nhiều năm vì bài phát biểu chỉ trích của họ.

Xã hội dân sự độc lập không tồn tại ở Trung Quốc đại lục và  Vạn lý  tường lửa –  Great Firewall của quốc gia này đại diện cho hệ thống kiểm duyệt kỹ thuật số mở rộng và tiên tiến nhất trên thế giới. Ở các khu vực Tây Tạng và Tân Cương, sự đàn áp dân quyền diễn ra nghiêm trọng một cách ngoạn mục; đặc biệt là ở Tân Cương, không ngoa khi nói rằng hàng triệu người Duy Ngô Nhĩ và các dân tộc thiểu số khác đang ở trong các trại tạm giam hoặc nhà tù vì chính phủ về cơ bản đã hình sự hóa các biểu hiện văn hóa và tôn giáo của họ trong khu vực. Tuy nhiên, báo chí trong nước do chính phủ kiểm soát của Trung Quốc hoặc từ chối đưa tin về hành vi vi phạm nhân quyền có hệ thống này, hoặc thay vào đó, tuyên truyền và ngụy biện nó như một bài tập về “giáo dục nghề nghiệp”11.Với các phóng viên phương Tây được phép tiếp cận khu vực gần như cấm đoán hoàn toàn này thì các quy định bắt buộc của Bắc kinh luôn ngăn chặn mọi thách thức có thể xảy ra . 12

Nói tóm lại, chính phủ Trung Quốc làm việc không mệt mỏi để đảm bảo rằng những câu chuyện duy nhất được kể ở Trung Quốc là những câu chuyện được chính phủ phê duyệt cụ thể. Ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với Hollywood là một phần của công việc này, tạo ra bầu không khí tự kiểm duyệt khiến các nhà làm phim không muốn hoặc không thể chỉ trích các quyết định của một chính phủ điều chỉnh cuộc sống của hơn 1,4 tỷ người và điều đó ngày càng chiếm ưu thế trong cuộc trò chuyện toàn cầu. Có những câu chuyện về Trung Quốc đáng được kể, nhưng không gian để kể những câu chuyện như vậy đang nhanh chóng giảm đi ở Hollywood. Hệ quả của việc tự kiểm duyệt như vậy là rất lớn.

Ngày nay, các nhà kiểm duyệt Trung Quốc đang đóng vai trò xác định nội dung hoặc thông điệp của các bộ phim được phát hành trên toàn thế giới: điều này thể hiện rủi ro mà chỉ  những bộ phim làm hài lòng một trong những chế độ kiểm duyệt nghiêm ngặt nhất thế giới mới tìm được đường đến các rạp chiếu phim trên toàn cầu.

Tầm quan trọng của ánh sáng mặt trời

Trong nỗ lực mô tả những cách mà kiểm duyệt của Trung Quốc thể hiện ở Hollywood, chúng tôi đang mô tả một hiện tượng diễn ra phần lớn sau những cánh cửa đóng kín: các cuộc họp hoặc cuộc trò chuyện giữa những người ra quyết định ở Hollywood mà công chúng không có mặt và không có hồ sơ công khai . Thông tin về ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với các bộ phim Hollywood đã được công bố với công chúng từng phần nhỏ, thông qua các email bị rò rỉ, các nhân viên ẩn danh của hãng phim và cả những người xem phim tinh ý nhận thấy các chi tiết nhỏ. Nhiều người trong số những người được phỏng vấn của chúng tôi cho báo cáo này sẽ chỉ nói chuyện với chúng tôi trong tầng hầm hoặc không ghi âm và nhiều người từ chối  nói chuyện. Và có lẽ quan trọng nhất, nhiều quyết định mà các nhà kiểm duyệt Trung Quốc có ảnh hưởng quá mức là những quyết định có thể diễn ra trong âm thầm, hoặc thậm chí trong tiềm thức, trong suy nghĩ của một người ra quyết định ở Hollywood.

Có lẽ vấn đề lớn nhất đối với ảnh hưởng nghiêm trọng của ĐCSTQ đối với Hollywood là làm thế nào nó bắt đầu tự kiểm duyệt từ các nhà làm phim nhằm dự đoán và ngăn chặn sự phản đối của Bắc Kinh. Tất nhiên, đây chính xác là cách kiểm duyệt thành công — những người khác nội bộ hóa nó theo lối tự chuyển hóa đến mức mà kiểm duyệt thực sự phải làm rất ít. Theo thời gian, các nhà văn và người sáng tạo thậm chí không nghĩ đến những ý tưởng, câu chuyện hoặc nhân vật sẽ vi phạm các quy tắc, bởi vì làm như vậy chẳng ích gì. Các phương pháp chính thống bị chìm xuống một cách không thể nhận thấy, và các tham số của trí tưởng tượng bị giới hạn vĩnh viễn.

Tuy nhiên, điều này có nghĩa là cơ chế kiểm duyệt đáng chú ý nhất không phải vì sự hiện diện của nó, mà vì sự vắng mặt mà nó tạo ra: sự vắng mặt của các bộ phim, câu chuyện, nhân vật và cốt truyện đã tồn tại — hoặc tồn tại ở một hình thức khác — không phải vì quyền lực của người kiểm duyệt. Chúng tôi hy vọng rằng báo cáo này sẽ giúp trao quyền cho các nhà làm phim công tâm về những lựa chọn họ đưa ra và chống lại những hạn chế về quyền tự do nghệ thuật của họ.

 Phương pháp xây dựng báo cáo

Đối với báo cáo này, PEN Mỹ đã tiến hành cả nghiên cứu tại bàn làm việc ( tại bàn ) và nghiên cứu dựa trên phỏng vấn, với mục tiêu điều tra mức độ nghiêm ngặt về tuyên truyền và kiểm duyệt của ĐCSTQ đã thể hiện ở Hollywood dưới dạng tự kiểm duyệt hoặc hợp tác với kiểm duyệt của Trung Quốc. Chúng tôi dựa trên báo cáo công khai và phân tích của chuyên gia, được bổ sung bằng các cuộc phỏng vấn của chính chúng tôi, để xem xét nhiều ví dụ công khai quan trọng nhất về kiểm duyệt đó, nhưng báo cáo này không tuyên bố cung cấp danh sách đầy đủ các ví dụ đó. Trên thực tế, vì báo cáo này sẽ hiển nhiên, một danh sách đầy đủ là không thể.

PEN Mỹ sử dụng thuật ngữ “Hollywood” để chỉ cả tổng thể tập thể của các hãng phim lớn của Mỹ bao gồm cốt lõi của ngành làm phim Mỹ hiện đại cũng như ngành công nghiệp rộng hơn, giống như cách gọi của cụm từ “Thung lũng Silicon” hoặc “Phố Wall” được dùng như cách viết tắt để chỉ các trung tâm của lĩnh vực công nghệ hoặc tài chính Mỹ. Hơn nữa, chúng tôi tập trung điều tra vào thế giới làm phim, không phải thế giới liên quan nhưng riêng biệt của chương trình truyền hình. Chúng tôi sử dụng thuật ngữ “Bắc Kinh” để chỉ các thể chế của chính phủ Trung Quốc và Đảng Cộng sản Trung Quốc.

PEN America đã bổ sung nghiên cứu tại bàn của mình thông qua các cuộc trò chuyện với các chuyên gia Hollywood: nhà sản xuất phim, nhà viết kịch bản và nhà tài chính, về cả kinh nghiệm cá nhân của họ với chủ đề này cũng như sự hiểu biết của họ với tư cách là các chuyên gia về cách thức kiểm duyệt của Bắc Kinh đã ảnh hưởng đến Hollywood. PEN Mỹ đã tiến hành hai vòng phỏng vấn như vậy, đầu tiên vào mùa thu năm 2019 và sau đó là vào mùa xuân năm 2020. Mục tiêu của những cuộc phỏng vấn như vậy gồm hai phần: thứ nhất, để vén bức màn về cách sự tự kiểm duyệt đó thể hiện ở Hollywood; và thứ hai, để hiểu rõ hơn nhận thức của các chuyên gia Hollywood về hiện tượng này.

Walt Disney Studio, Sony Pictures, Universal Pictures, Warner Brothers, Paramount Pictures và Hiệp hội Điện ảnh đã từ chối bình luận về báo cáo này hoặc không trả lời yêu cầu bình luận.

Phần lớn những người mà chúng tôi đã nói chuyện đã chọn nói chuyện với chúng tôi bằng cách không ghi âm, dưới tầng hầm hoặc thông qua các điều khoản khác đảm bảo tính ẩn danh của họ. Ngay cả khi đó, những người được phỏng vấn thường kín đáo thảo luận thông tin về các dự án cụ thể mà họ đã thực hiện, họ thường tập trung cuộc trò chuyện  một cách chung chung. Do những điều nhạy cảm này, chúng tôi không đưa thông tin trích dẫn cho trích dẫn từ những người được phỏng vấn như vậy trong phần chú thích cuối báo cáo.

Thật vậy, một trong những điều nổi bật nhất về nghiên cứu của PEN America là cách các chuyên gia Hollywood kín tiếng nói cụ thể hoặc công khai về vấn đề này. Nhiều lý do được đưa ra cho sự dè dặt như vậy, nhưng tất cả đều xoay quanh nỗi sợ hãi về phản ứng tiêu cực — từ Bắc Kinh, từ chủ nhân của họ, hay nói chung là từ Hollywood. Như một nhà sản xuất Hollywood đã nói với PEN America, “Tất cả chúng tôi đều sợ bị nêu tên trong một bài báo, thậm chí nói chung là thảo luận về Trung Quốc ở Hollywood.” Một nhà sản xuất khác của Hollywood nói thẳng như vậy: “Mọi người khó có thể nói chuyện trong hồ sơ nếu họ muốn tiếp tục công việc của mình”.

Việc không sẵn sàng tiếp tục ghi chép này giúp minh họa một số khó khăn trong việc ghi lại mức độ tự kiểm duyệt tồn tại ở Hollywood do áp lực của Bắc Kinh. Khi có rất nhiều quyết định sáng tạo được đưa ra trong một nhóm nhỏ đồng nghiệp, hoặc thậm chí trong suy nghĩ của một người, rất khó để ghi lại mức độ ảnh hưởng của những quyết định này bởi kiểm duyệt. Khó khăn này càng thêm chồng chất bởi thực tế là ít người nhìn thấy lợi ích của việc công khai thông tin như vậy. Nhưng thông tin chúng tôi có – những gì chúng tôi biết – vẫn vẽ nên một bức tranh đáng lo ngại về kiểm duyệt và tự kiểm duyệt do Bắc Kinh chỉ đạo, cùng với ảnh hưởng mà ĐCSTQ sử dụng với mục đích chính trị trắng trợn.

Phần 1 : Làm thế nào (hay tại sao) ĐCSTQ có thể gây ảnh hưởng lên Hollywood?

Người đi xe đạp và người đi bộ dưới bức tường treo biển quảng cáo phim Trung Quốc và phim phương Tây có tựa đề Trung Quốc năm 1988. Ảnh của drnan tu

Bắc Kinh có đòn bẩy đáng kể đối với những người ra quyết định ở Hollywood, vì một số lý do. Thứ nhất, quy mô tuyệt đối của thị trường chiếu rạp khiến Trung Quốc trở thành đầu tàu kinh tế cho thế giới điện ảnh, do đó các hãng phim Hollywood ngày càng coi việc tiếp cận Trung Quốc là điều kiện tiên quyết cho thành công tài chính của phim của họ. Hollywood cần Trung Quốc, nhưng khi nền kinh tế Trung Quốc phát triển và thị hiếu của khán giả thay đổi, đất nước này ngày càng ít phụ thuộc vào  các bộ phim bom tấn của Hollywood .

Thứ hai, hệ thống kiểm duyệt toàn diện của Trung Quốc có nghĩa là các quan chức chính phủ nắm giữ tất cả các chìa khóa để tiếp cận thị trường  và các quy tắc của hệ thống này cho phép các nhà kiểm duyệt có quyền quyết định yêu cầu thay đổi một bộ phim cụ thể như một điều kiện tiên quyết . Thứ ba, Bắc Kinh đã gửi một thông điệp rõ ràng đến giới làm phim, rằng những nhà làm phim chỉ trích Trung Quốc sẽ bị trừng phạt, nhưng những ai tuân thủ luật chơi nghiêm khắc của cơ quan kiểm duyệt sẽ được tưởng thưởng. Trên thực tế, Đảng Cộng sản Trung Quốc làm chủ tình hình trong  sự tranh cãi lớn về việc liệu một bộ phim Hollywood có sinh lời hay không – và các nhà điều hành hãng phim biết điều đó.

Kết quả là một hệ thống trong đó các quan chức Bắc Kinh có thể yêu cầu thay đổi đối với phim Hollywood – hoặc mong đợi những người trong cuộc ở Hollywood đoán trước và thực hiện những thay đổi này, không cần cố gắng – mà không có bất kỳ ám chỉ đáng kể nào hoặc kêu ca về sự kiểm duyệt đó.

Tầm quan trọng của thị trường điện ảnh Trung Quốc

Rõ ràng là lý do mà các hãng phim Hollywood rất muốn gia nhập thị trường Trung Quốc chính là  quy mô của nó. Trung Quốc sắp trở thành thị trường điện ảnh lớn nhất thế giới.

Trong quý đầu tiên của năm 2018, Trung Quốc lần đầu tiên vượt qua Hoa Kỳ về doanh thu phòng vé hàng quý.13 Đến năm 2023, doanh thu phòng vé Trung Quốc được dự đoán, trong một ước tính trước đại dịch, sẽ đạt 15,5 tỷ USD.14 Con số này đứng trên tổng doanh thu phòng vé của Hoa Kỳ năm 2019, đạt khoảng 11,4 tỷ USD.15

Năm nay, 2020, thị trường điện ảnh Trung Quốc dự kiến ​​sẽ vượt qua Hoa Kỳ, đưa Trung Quốc trở thành thị trường lớn nhất trên thế giới.16 Và trong khi coronavirus đã làm mọi dự đoán kinh tế  trở thành lời nói nói để gió bay đi , Trung Quốc trên thực tế có thể trở thành một thị trường thậm chí còn quan trọng hơn thị trường phim cho các hãng phim Hollywood, vì quốc gia này hiện đang dẫn đầu trong việc chống lại sự lây lan của virus coronavirus. Có rất nhiều dấu hiệu cho thấy khán giả Trung Quốc đã sẵn sàng quay trở lại rạp chiếu; Ví dụ: khi Bắc Kinh thông báo vào giữa tháng 5 về việc dần dần mở cửa trở lại các rạp chiếu phim, một thẻ Hashtag đề cập đến động thái này đã được xem hơn 340 triệu lần trên nền tảng giống Twitter của Trung Quốc  là Weibo.17

Các con số tiết lộ nhu cầu mãnh liệt như thế nào  để tiếp cận thị trường điện ảnh của Trung Quốc của phim Hollywood. Nhưng các quan chức Bắc Kinh và các rạp chiếu phim Trung Quốc ngày càng ít cần đến Hollywood. Hoa Kỳ từng giữ một vị trí vững chắc hơn nhiều trong phòng vé Trung Quốc, với những bộ phim bom tấn được sản xuất khéo léo, ăn khách hơn hẳn phim nội địa. Nhưng trong vài năm trở lại đây, chất lượng kỹ xảo của phim Trung Quốc liên tục được cải thiện, đặt các phim này ngày càng vững chắc hơn để cạnh tranh với các phim bom tấn nước ngoài. Khán giả Trung Quốc yêu thích các màn ảnh rộng ngày càng nhận thấy những nhu cầu này được các hãng phim trong nước đáp ứng. Ví dụ, sau khi bộ phim bom tấn Hollywood Transformers: Age of Extinction (Hasbro & Di Bonaventura Pictures, 2014) thu về 320 triệu đô la tại Trung Quốc vào năm 2014, Bắc Kinh đã sớm đáp trả với Monster Hunt (Edko Films Limited et al., 2015), một sản phẩm chung với Hong Kong và một bộ phim bom tấn thu về 382 triệu đô la vào năm 2015 tại Trung Quốc.18

Lối vào chính của rạp Qingdao China Cinema. Ảnh của Stefan Tsingtauer

Sự phát triển của ngành công nghiệp điện ảnh trong nước của Trung Quốc — về năng lực kỹ thuật, khả năng mang đến sự hoành tráng  và sự phổ biến của khán giả trong nước — đã làm thay đổi hơn nữa sự cân bằng giữa các nhà làm phim Hollywood và các cơ quan quản lý Bắc Kinh. Hơn nữa, căng thẳng địa chính trị gia tăng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc trong hai năm qua đang thúc đẩy xu hướng này. Khi tình cảm chống Mỹ tăng lên trong cả chính phủ Trung Quốc và người dân Trung Quốc, các bộ phim Mỹ và các hãng phim làm cho họ đang thấy Trung Quốc là một nơi kém hiếu khách hơn.19

Các con số doanh thu phòng vé minh chứng cho thực tế này: Trước năm 2018, Hollywood thống trị top 10 danh sách các bộ phim có doanh thu cao nhất chiếu tại Trung Quốc. Nhưng ngày nay, trong số 25 phim đạt doanh thu phòng vé cao nhất mọi thời đại ở Trung Quốc, chỉ có bảy phim là phim của Hollywood và chỉ một trong số đó, Avengers: Endgame (614 triệu USD), nằm trong top 10. Phần còn lại của danh sách này được độc quyền giữ vững bởi phim Trung Quốc và Hồng Kông.20

Sự thay đổi này có nghĩa là các giám đốc điều hành, nhà sản xuất và biên kịch của Hollywood đang ngày càng viết, tuyển diễn viên, quay phim và sản xuất với cái nhìn rõ ràng về những gì sẽ hoạt động ở Trung Quốc để duy trì chỗ đứng của họ trong thị trường béo bở và đang phát triển đó.

Trong những năm gần đây, các bản phát hành lớn của studio như Avengers: Endgame (Marvel Studios, 2019), 21 Spider-Man: Far from Home (Columbia Pictures, Marvel Studios, & Pascal Pictures, 2019), 22 và Fast & Furious Presents: Hobbs & Shaw (Seven Bucks Production & Chris Morgan Productions, 2019) 23 đã kiếm được nhiều tiền hơn ở Trung Quốc so với ở Hoa Kỳ. “Quy mô khán giả xem phim Trung Quốc rất lớn”, một giám đốc điều hành ở Hollywood nói với PEN America, “nếu bạn là người bắt kịp sự ưa thích của họ, bạn có thể kiếm được 100 triệu đô la lợi nhuận thuần túy.”

Khi thị trường phòng vé Trung Quốc tiếp tục vượt Mỹ, và khi mối quan hệ giữa Hollywood và Bắc Kinh ngày càng trở nên bất lợi, áp lực đối với các hãng phim Hollywood trong việc gia nhập sự kiểm duyệt của ĐCSTQ sẽ chỉ tăng lên. Hiện tượng tự kiểm duyệt có lẽ sẽ chỉ trở nên tồi tệ hơn. Đó là lý do tại sao điều quan trọng là phải có cuộc trò chuyện này ngay bây giờ, trước khi sự đồng ý với cơ quan kiểm duyệt của Bắc Kinh trở nên bình thường hơn nữa đối với các nhà làm phim Hollywood.

1997: Dấu ấn cao độ cho Studio Phim chỉ trích Trung Quốc

Để có được sự đánh giá cao hơn về loại phim Hollywood phê bình Bắc Kinh mà các hãng phim lớn của Hollywood có khả năng làm, những bộ phim mà những người trong cuộc của Hollywood luôn nói với PEN America đơn giản là không thể được thực hiện ngày hôm nay, người ta chỉ cần nhìn vào một năm cụ thể: 1997.

Năm đó, các nhà làm phim Hollywood đã phát hành ba bộ phim mà mỗi bộ phim đều chạm vào đường ray chính trị thứ ba của Bắc Kinh. Kundun (Touchstone Pictures & StudioCanal, 1997), do Walt Disney’s Touchstone Pictures sản xuất và Martin Scorsese đạo diễn, và Seven Years in Tibet (Mandalay Entertainment, 1997), với sự tham gia của Brad Pitt, đều đi sâu vào cuộc xâm lược Tây Tạng năm 1950 của Trung Quốc. Red Corner (Metro-Goldwyn-Mayer & Avnet / Kerner Productions, 1997), do Metro-Goldwyn Mayer sản xuất và Richard Gere đóng vai chính — đã vẽ nên một bức tranh không đẹp về tình trạng cảnh sát và hệ thống tư pháp của Trung Quốc.

Không có bộ phim nào trong số những bộ phim năm 1997 vi phạm này – những tác phẩm lớn của Hollywood – được phát hành ở Trung Quốc. Đi xa hơn, Bắc Kinh đã tấn công. Thứ nhất, họ đã đưa các ngôi sao và đạo diễn của phim vào danh sách đen. Liệu danh sách đen này có tồn tại chính thức hay không là một chủ đề vẫn còn tiếp tục tranh luận, nhưng ngay cả nhận thức rằng nó có tồn tại cũng đã ám ảnh một số người liên quan đến các dự án năm 1997 này. Các công ty sản xuất của từng bộ phim cũng bị cấm kinh doanh ở Trung Quốc trong 5 năm tới.24 Do đó, các hãng phim Hollywood đã được thông báo rằng Bắc Kinh có thể trả đũa dựa trên những vai bị cho là tiêu cực và những hành động trả đũa như vậy không chỉ nhắm vào các đạo diễn , diễn viên và hãng phim mà còn cả các công ty mẹ có lợi ích bổ sung đáng kể ở Bắc Kinh.

Stanley Rosen, giáo sư khoa học chính trị và quan hệ quốc tế tại Đại học Southern cho biết: “Đó là lần đầu tiên mọi người nhận ra rằng mắt xích yếu nhất trong chuỗi của bạn sẽ làm tổn hại đến mắt xích mạnh nhất nếu bạn giao dịch với Trung Quốc. California, nói chuyện với PEN America. “Trung Quốc sẽ tập trung vào mọi thứ có thành phần Trung Quốc trong đó. Đừng nghĩ rằng nếu bạn đang làm điều gì đó không dành cho Trung Quốc, thì đó là phim độc lập dành cho một thị trường nhỏ, mà Trung Quốc sẽ không nhận thấy và điều đó sẽ không ảnh hưởng đến bộ phim bom tấn của bạn. Mọi việc sẽ diễn ra như vật đấy  ”25

Sự cân bằng quyền lực giữa Bắc Kinh và Hollywood vào thời điểm đó rất có lợi cho Hollywood, vì vậy những chiến thuật cứng rắn này dễ dàng thực hiện hơn. “Quy mô của thị trường Trung Quốc trong những ngày đó cũng tương đương với thị trường ở Peru. Rất nhỏ, ”Rosen giải thích. 26 Nói cách khác, không đủ lớn để tác động đáng kể đến lợi nhuận của các studio. Chưa hết, nó đã dạy cho các hãng phim một bài học mạnh mẽ về việc ĐCSTQ sẽ sử dụng quyền lực của mình để chống lại những mô tả của Hollywood đi ngược lại lợi ích của nó như thế nào.

Các đại gia hạng nặng của Hollywood đã nhanh chóng rút lui. Vào tháng 10 năm 1998, Giám đốc điều hành của Disney, Michael Eisner, đã gặp Thủ tướng Chu Dung Cơ tại Bắc Kinh, để nói về kế hoạch mở rộng của công ty tại Trung Quốc và về Kundun. “Tin xấu là bộ phim đã được thực hiện; tin tốt là không ai xem nó, ”Eisner nói. “Ở đây tôi muốn xin lỗi, và trong tương lai, chúng ta nên ngăn chặn điều này, điều xúc phạm bạn bè của chúng ta, không xảy ra.” 27 Một số chuyên gia Hollywood coi năm 1997 là một dấu ấn đậm nét cho sự sẵn lòng của các hãng phim Hollywood. làm những bộ phim thu hút sự chỉ trích trực tiếp, nổi tiếng của Bắc Kinh. Tại các điểm, các chuyên gia này coi Bảy năm ở Tây Tạng như một loại nguyên mẫu — một bộ phim mà cốt truyện và chủ đề liên quan đến chính sách của chính phủ Trung Quốc; nói tóm lại, một bộ phim sẽ khơi dậy sự phẫn nộ của Bắc Kinh và không một cơ quan kiểm duyệt nào của Trung Quốc cho phép nếu không áp dụng các chỉnh sửa sẽ biến đổi hoàn toàn thông điệp của bộ phim. Giải thích lý do tại sao một trong những bộ phim của họ dự kiến ​​sẽ được chấp thuận chiếu ở Trung Quốc, một giám đốc điều hành hãng phim PEN America đã kết thúc câu nói của họ bằng cách nói: “Rốt cuộc, chúng tôi không làm phim Bảy năm ở Tây Tạng”. Trong cuộc trò chuyện của chúng tôi với các chuyên gia này, người ta coi như một bộ phim như vậy hầu như không thể được thực hiện ngày nay, ít nhất là bởi bất kỳ hãng phim lớn nào.

 Hệ thống kiểm duyệt phim của Trung Quốc

Đảng Cộng sản Trung Quốc cầm quyền của Trung Quốc từ lâu đã áp đặt một hệ thống kiểm duyệt đối với tất cả các hình thức truyền thông và giải trí, bao gồm sách, truyền hình, phim ảnh, đài phát thanh, truyền thông tin tức và mạng xã hội. Bắc Kinh vận hành hệ thống kiểm duyệt nhà nước lớn nhất, toàn diện nhất và tinh vi nhất trên thế giới.28 Nó làm như vậy với mục đích chính trị rõ ràng. Nhiều quy định được phát triển với lý do thúc đẩy lợi ích quốc gia: ví dụ: hỗ trợ “ổn định xã hội”, hoặc để ngăn chặn sự lan truyền của “tin đồn ác ý.” 29 Tuy nhiên, những hạn chế này thường bảo vệ và mang lại lợi ích rõ ràng cho lợi ích của Đảng và sự lãnh đạo chính trị của đất nước.

Là một phần của việc kiểm duyệt có hệ thống này, chính phủ Trung Quốc áp đặt một hệ thống đánh giá trước khi xuất bản nghiêm ngặt đối với tất cả các bộ phim và giữ quyền cấm bất kỳ bộ phim nào không tuân thủ quy định được chiếu tại rạp — hoặc thậm chí phát trực tuyến  trong nước. Hệ thống kiểm duyệt được thể chế hóa này áp dụng cho cả phim trong và ngoài nước.30

Vào năm 2016, Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc Trung Quốc đã thông qua Luật khuyến khích ngành điện ảnh, luật quốc gia đầu tiên về phim ở Trung Quốc.31 Luật đã chính thức hóa nhiều chính sách quản lý lâu đời của chính phủ, bao gồm nhiều chính sách của họ về kiểm duyệt. Điều 16 của luật — có hiệu lực vào tháng 3 năm 2017 — đưa ra một danh sách khá toàn diện về nội dung mà Bắc Kinh cấm chiếu trên phim của họ. Đó là :

(1) vi phạm các nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp, kích động chống lại hoặc phá hoại việc thực thi Hiến pháp, luật hoặc các quy định hành chính;

(2) nguy cơ thống nhất quốc gia, chủ quyền hoặc toàn vẹn lãnh thổ; làm lộ  bí mật nhà nước; gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia; xâm hại đến nhân phẩm, danh dự hoặc lợi ích quốc gia; ủng hộ chủ nghĩa khủng bố hoặc chủ nghĩa cực đoan;

(3) coi thường truyền thống văn hóa dân tộc ít người, kích động hận thù dân tộc hoặc kỳ thị dân tộc, vi phạm thuần phong mỹ tục, xuyên tạc lịch sử dân tộc hoặc nhân vật lịch sử dân tộc, làm tổn thương tình cảm dân tộc hoặc phá hoại đoàn kết dân tộc;

(4) kích động phá hoại chính sách tôn giáo quốc gia, ủng hộ các tôn giáo hoặc mê tín dị đoan;

(5) gây nguy hại đến đạo đức xã hội, gây rối trật tự xã hội, phá hoại sự ổn định xã hội; quảng bá nội dung khiêu dâm, cờ bạc, sử dụng ma túy, bạo lực hoặc khủng bố; xúi giục tội phạm hoặc truyền đạt các phương pháp phạm tội;

 (6) vi phạm các quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ vị thành niên hoặc gây tổn hại đến sức khỏe thể chất và tâm lý của trẻ vị thành niên;

(7) lăng mạ bôi nhọ người khác hoặc truyền bá thông tin riêng tư của người khác và xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác;

(8) các nội dung khác bị cấm bởi luật hoặc quy định hành chính.

Nhiều danh mục bị cấm trong số này, chẳng hạn như “làm tổn hại lợi ích quốc gia”, “gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia” và “gây rối trật tự xã hội” là những thuật ngữ được chính quyền Trung Quốc sử dụng như vũ khí chính trị chống lại những người chỉ trích, bất đồng chính kiến ​​và những người khác được coi là đe dọa nhà cầm quyền Trung Quốc Mục tiêu chính trị của Đảng cộng sản. Các thuật ngữ này có từ tương tự trong bộ luật hình sự của quốc gia, được sử dụng để trừng phạt lời nói và các hành vi vận động hòa bình khác.32

Ví dụ, luận điệu “gây nguy hiểm cho sự đoàn kết dân tộc” thường được sử dụng để chống lại các dân tộc thiểu số dám bênh vực quyền tập thể của người dân của họ. Các ví dụ bao gồm nhà sử học Nội Mông Lhamjab Borjigin, bị quản thúc vì “phá hoại sự đoàn kết dân tộc” vì đã biên soạn lịch sử truyền miệng về những trải nghiệm của người dân Nội Mông dưới thời Cách mạng Văn hóa; 33 người ủng hộ quyền ngôn ngữ Tây Tạng Tashi Wangchuk, bị kết án 5 năm vì tội “kích động chủ nghĩa ly khai ”sau khi tham gia một bài báo trên New York Times về chủ trương hòa bình của anh ấy; học giả 34 tuổi người Uyghur Ilham Tohti, bị tù chung thân vì“ chủ nghĩa ly khai ”sau khi cống hiến sự nghiệp của mình cho việc thúc đẩy các quyền của người Uyghur một cách hòa bình.35 Đây chỉ là một vài ví dụ về những trường hợp như vậy.

Tương tự, các cáo buộc gây rối trật tự công cộng hoặc lật đổ quyền lực nhà nước đã được coi là tội hình sự đối với một số nhà bảo vệ nhân quyền nổi tiếng nhất của Trung Quốc, từ luật sư nhân quyền Xu Zhiyong đến người đoạt giải Nobel Hòa bình Lưu Hiểu Ba.36 Những tội danh này thường dẫn đến trong nhiều năm – thời hạn tù kéo dài. Trong khi đó, nhân danh các thuật ngữ như “đạo đức xã hội”, Bắc Kinh đã thực hiện lệnh cấm trên phạm vi rộng đối với các vai diễn LGBTQ +.37

Nhìn chung, những lệnh cấm mơ hồ và tràn lan này vốn đã đe dọa đến các đảm bảo quốc tế về quyền tự do ngôn luận, và do đó không phù hợp với các nghĩa vụ của Bắc Kinh theo luật pháp quốc tế. Hơn nữa, việc Bắc Kinh sử dụng các danh mục rộng rãi này làm vũ khí chống lại những người chỉ trích họ tiết lộ cách họ đã vũ khí hóa các thuật ngữ nghe có vẻ mơ hồ và vô thưởng vô phạt này cũng như cách các danh mục nội dung bị cấm này kết nối trực tiếp với việc chính phủ hình sự hóa bất đồng chính kiến.

Các nhà quản lý sẽ xuất bản theo từng đợt các nguyên tắc cập nhật để hệ thống hóa thêm — và thường mở rộng — danh sách các chủ đề hoặc chủ đề bị cấm.38 Nhưng các nhà bình luận thường lưu ý rằng không có danh sách được công bố nào bao gồm tất cả các lĩnh vực “không được phép” đối với ĐCSTQ, các quy tắc liên tục thay đổi và không nhà làm phim nào có thể hoàn toàn chắc chắn điều gì bị cấm và điều gì được phép.39 Sự mơ hồ về chiến lược dẫn đến suy đoán liên tục về lý do tại sao bất kỳ bộ phim cụ thể nào được chấp nhận hoặc bị từ chối.

Mục tiêu bao trùm của việc kiểm duyệt này là ngăn chặn những câu chuyện hoặc thông điệp mà những người kiểm duyệt cho là mối đe dọa đối với uy quyền tối cao của ĐCSTQ cũng như chủ quyền và ý thức dân tộc của Bắc Kinh. Nhưng sự kiểm duyệt của Bắc Kinh có khía cạnh khẳng định cũng như tiêu cực. Ngoài việc biết những gì không thể vượt qua giới hạn đỏ, các nhà làm phim được khuyến khích và khen thưởng khi quảng bá cốt truyện củng cố các câu chuyện chính phủ ưa thích. Các nhà kiểm duyệt thúc đẩy các nhà làm phim đảm nhận vai trò tuyên truyền tích cực thay mặt Đảng, một chiến thuật mà các nhà kiểm duyệt thường gọi là “kể tốt câu chuyện của Trung Quốc”. 40

Luật Khuyến khích Công nghiệp Điện ảnh 2016 làm cho yếu tố tuyên truyền này trong cách tiếp cận của Bắc Kinh đối với phim là rõ ràng, mặc dù được đúc kết trong kiểu biệt ngữ quan liêu mà ĐCSTQ sử dụng một cách dễ hiểu.41 Điều 36 của Luật tuyên bố rằng trong số các loại phim mà nhà nước Trung Quốc hỗ trợ là “ những phim quảng bá được nền văn hóa Trung hoa vẻ vang  và tuyên truyền cho những giá trị cốt lõi của CNXH “. 42 Một lần nữa, Luật này chỉ thể hiện một công thức lập pháp về những gì đã là chính sách của ĐCSTQ.

Cơ chế kiểm duyệt phim của Bắc Kinh rất năng động: các quy tắc có thể thay đổi để đáp ứng với các ưu tiên trong ngày của chính phủ và việc kiểm duyệt có thể xấu đi hoặc giảm đi tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Sam Voutas, một diễn viên và nhà làm phim người Úc đã thực hiện một số bộ phim ở Trung Quốc, đã mô tả việc kiểm duyệt phim đối với PEN Mỹ như một “con lắc”, giải thích rằng “về mặt lịch sử, có một sự thắt chặt, tiếp theo là nới lỏng, tiếp theo là thắt chặt khác.” 43 Tính năng động này có nghĩa là các nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể dễ dàng dỡ bỏ các hạn chế của nó — nếu muốn và khi họ muốn.

Lối vào chính của Nhà hát Majestic ở Thượng Hải. Ảnh của Legolas1024

Thiết kế thể chế kiểm duyệt phim

Trách nhiệm kiểm duyệt phim đã thay đổi trong những năm qua. Trước năm 2013, đó là SARFT, hay Cơ quan Quản lý Nhà nước về Phát thanh, Điện ảnh và Truyền hình. Năm 2013, SARFT được sáp nhập vào một tổ chức mới, lớn hơn, quan liêu hơn, Cơ quan Quản lý Nhà nước về Báo chí, Xuất bản, Phát thanh, Phim và Truyền hình hoặc SAPPRFT.44 Đối với cả SART và SAPPRFT, các cơ quan quản lý thực hiện kiểm duyệt Công ty con của Cục Điện ảnh, một nhóm luân phiên gồm các nhà kỹ thuật có công việc là đọc lại kịch bản hoặc xem những bộ phim đã hoàn thành để tìm kiếm bản chiếu rạp ở Trung Quốc.45

Trong khi Cục Điện ảnh là cơ quan kiểm duyệt phim chính, các bộ khác – chẳng hạn như Bộ Văn hóa – thường đóng vai trò bổ sung trong quá trình phê duyệt phim, dẫn đến các yêu cầu quy định chồng chéo mà các nhà sản xuất Hollywood sẽ phải giải quyết để được chấp thuận phim của họ ở Trung Quốc. 46

Ngoài ra còn có hàng loạt doanh nghiệp nhà nước (SOEs) hoạt động đồng thời với tư cách là cơ quan quản lý và đối tác kinh doanh cho các hãng phim nước ngoài đang tìm cách đưa phim của họ lên màn ảnh Trung Quốc. Trong số này, cơ quan quan trọng nhất là Tổng công ty Tập đoàn Điện ảnh Trung Quốc, hay CFGC.47 Tập đoàn Điện ảnh Trung Quốc là cơ quan chính phủ hoạt động đồng thời với tư cách là cơ quan quản lý và doanh nghiệp nhà nước. Đây là nhà phân phối phim quan trọng nhất của đất nước, là một nửa của “độc quyền” – bên cạnh một doanh nghiệp nhà nước khác, Huaxia Film Distribution – có quyền kiểm soát toàn bộ trừ độc quyền đối với thị trường phân phối Trung Quốc.48 Nhưng nó cũng cung cấp tài chính, sản xuất và phân phối phim cũng như sở hữu nhiều rạp chiếu ở Trung Quốc. China Film Group Corporation, thông qua công ty con của China Film Co-Production Corporation, cũng giám sát và quản lý tất cả các hoạt động hợp tác giữa các hãng phim nước ngoài và Trung Quốc.49

Các DNNN như Tập đoàn Điện ảnh Trung Quốc – các cơ quan được giao nhiệm vụ hoạt động đồng thời với tư cách là cơ quan quản lý và đối tác kinh doanh – có một loạt các mục tiêu đôi khi mâu thuẫn kỳ lạ. Là doanh nghiệp, họ hướng tới mục tiêu kiếm tiền. Nhưng các mục tiêu chính trị cụ thể của Đảng, bao gồm cả mục tiêu sử dụng kiểm duyệt và tuyên truyền sáng tạo như một công cụ của quyền lực chính phủ, lại được đưa vào mô hình công ty của họ. Như vậy, không có lý do gì mà một giám đốc điều hành từ Tổng công ty lại hoạt động thuần túy như một doanh nhân mà không có một chương trình chính trị;  chiếc mũ của chế độ kiểm duyệt luôn được chụp ngay ngắn trên đầu .

Quy trình quản lý kiểm duyệt phim Trung Quốc thường thay đổi. Nhưng một thay đổi lớn đã xảy ra vào năm 2018, khi SAPPRFT bị giải tán và Ban Tuyên giáo Trung ương tiếp quản làm cơ quan kiểm duyệt phim trung ương. Sự thay đổi quy định lớn mới nhất này là một bước phát triển cực kỳ quan trọng và là một bước tiêu cực cho quyền tự do ngôn luận ở Trung Quốc.

2018: Tuyên truyền viên tiếp quản công việc chuyên môn

Vào năm 2018, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã thực hiện một cuộc thay đổi quy định lớn, một cuộc cải tổ nhằm tập trung hơn nữa quyền lực vào tay Chủ tịch Tập và Đảng Cộng sản Trung Quốc cầm quyền. SAPPRFT đã bị loại bỏ và việc giám sát quy định đối với tất cả các phương tiện truyền thông được giao cho Ban Tuyên giáo Trung ương (CPD) .50 Về mặt kỹ thuật, CPD không phải là một cơ quan chính phủ, mà là bộ phận quan hệ công chúng / tuyên truyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc cầm quyền. Người đứng đầu nó, Hoàng Côn Minh, được coi là đồng minh thân cận của Chủ tịch Tập Cận Bình, và báo cáo trực tiếp với ông ấy.51

Sự thay đổi lớn về quy định đã được Ủy ban Trung ương ĐCSTQ công bố vào tháng 3 năm 2018, với tên gọi “Kế hoạch Cải cách sâu rộng các thể chế của Đảng và Nhà nước”. Phần lớn sự thay đổi quy định tập trung vào việc tập trung quyền kiểm soát báo chí và truyền thông vào tay Đảng. Các tổ chức truyền thông Trung Quốc — chẳng hạn như Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc và Đài Phát thanh Quốc tế Trung Quốc — giờ đây trực tiếp nằm dưới sự kiểm soát của cánh tuyên truyền của ĐCSTQ.52

Chỉ thị năm 2018 cũng giao trách nhiệm trước đây của SAPPRFT trực tiếp cho CPD, hiện đang trực tiếp giám sát các ngành công nghiệp điện ảnh và truyền hình — bao gồm cả việc nhập khẩu và đánh giá phim nước ngoài cũng như quy trình quản lý đối với các sản phẩm chung của nước ngoài và Trung Quốc.53 Để chính thức hóa hơn nữa sự thay đổi này, CPD được giao quyền giám sát đối với Cục Điện ảnh Trung Quốc.54

Cần phải hiểu rằng ở Trung Quốc, Đảng vừa giám sát vừa chỉ đạo chính phủ: chẳng hạn, quan chức cấp cao nhất ở bất kỳ tỉnh nào của Trung Quốc không phải là tỉnh trưởng mà là Bí thư Đảng ủy. (Hãy tưởng tượng nếu chủ tịch Đảng Cộng hòa Ohio giám sát thống đốc Ohio). Bằng cách chuyển quyền kiểm soát phim sang một cơ quan quyền lực hơn, bảo thủ hơn, nhạy cảm hơn với những gì họ cho là có chút chống lại Trung Quốc, Đảng đang thắt chặt dây cương kiểm soát sáng tạo.55

Thông báo năm 2018 nói rõ rằng CPD có nhiệm vụ mới, cơ bắp hơn, để đưa phim phù hợp với hệ tư tưởng của Đảng. Ủy ban Trung ương nhấn mạnh rằng bộ phim, đặc biệt, đóng một vai trò “đặc biệt và quan trọng” trong việc “truyền bá tuyên truyền.” 56 Ngoài ra, không giống như điều tra dân số

không giống như những người kiểm duyệt của Cục Điện ảnh, những người thường có kinh nghiệm làm phim, những người kiểm duyệt mới này hầu hết được đào tạo về học thuyết của Đảng Cộng sản — một lăng kính rất khác. Kết quả chung của sự thay đổi, như cả các nhà phân tích bên ngoài và những người trong ngành đã nói chuyện với PEN America khẳng định, là mức độ kiểm soát chính trị và tư tưởng chặt chẽ hơn đối với quá trình kiểm duyệt phim.

Áp phích các bộ phim Trung Quốc và Hollywood trên vỉa hè ở Thượng Hải. Ảnh của Kenneth Lu

Một hệ thống mờ và ẩn

Theo truyền thống, các biện pháp nghiêm ngặt về kiểm duyệt được thông báo cho các nhà làm phim hoặc hãng phim không phải bằng văn bản, mà bằng các cuộc điện thoại hoặc cuộc gặp mặt trực tiếp giữa các quan chức Trung Quốc và các nhà làm phim hoặc hãng phim của họ.

Sự nhấn mạnh này vào tương tác nói – không viết – có hai hàm ý chính. Thứ nhất, nó cho những tuyên bố này giống như một cuộc đàm phán. Các nhà làm phim, được cho biết rằng kịch bản của họ yêu cầu viết lại hoặc phải quay một số cảnh nhất định, về mặt kỹ thuật, có một số không gian để đẩy lùi — mặc dù không gian đó bị hạn chế bởi sức mạnh bất bình đẳng. Tuy nhiên, điều đó cũng có nghĩa là các nhà làm phim, theo thiết kế, buộc phải trở nên đồng lõa trong việc kiểm duyệt của chính họ. Rốt cuộc, họ không chỉ tuân theo một cách thụ động một tập hợp các mệnh lệnh bằng văn bản được truyền lại từ trên cao, mà thay vào đó họ tích cực đồng ý thực hiện “yêu cầu” lịch sự của người kiểm duyệt.

Các nhà làm phim nổi tiếng như Trương Nghệ Mưu, người được nhiều người đánh giá là một trong những tài năng nghệ thuật hàng đầu của Trung Quốc và là người có mối liên hệ xã hội với các quan chức hàng đầu của ĐCSTQ – có thể sử dụng sức mạnh của mình để giành thêm cơ hội sáng tạo.57 Nhưng đối với các nhà làm phim bình thường, điều đó là một số ít quân bài để đấu với một người kiểm duyệt được hỗ trợ bởi toàn bộ hệ thống quan liêu.

Việc nhấn mạnh vào giao tiếp bằng lời nói cũng giúp đảm bảo rằng sự kiểm duyệt của Bắc Kinh vẫn không rõ ràng đối với người xem bên ngoài. Có rất ít văn bản ghi lại cho các nhà làm phim cố gắng đánh giá nơi các lằn ranh đỏ được vẽ cụ thể. Với các đề xuất về các bộ phim cụ thể thường được chuyển tải bằng lời nói, thường không có dấu vết trên giấy tờ, điều này giúp bảo vệ các nhà kỹ trị nếu làn gió chính trị thay đổi khi nội dung mà họ tung ra trong phim một tuần tiếp theo sẽ bị cấm. Và các nhà làm phim hoặc hãng phim không thể dễ dàng chia sẻ hướng dẫn với các đồng nghiệp trong ngành điện ảnh.

Các thông số bằng văn bản vắng mặt, các chuyên gia điện ảnh phải dựa vào tin đồn và lời ám chỉ để xác định đâu là ranh giới thực sự của việc kiểm duyệt. Sự thiếu minh bạch về quy định này là một tính năng, không phải lỗi. Khi mọi người không biết đường kiểm duyệt nằm ở đâu, họ sẽ càng thận trọng trong việc tự kiểm duyệt vì sợ vượt qua một ranh giới vô hình.

Ngoài ra, không có quyết định nào thực sự là cuối cùng; người kiểm duyệt có thể phê duyệt một bộ phim tại một thời điểm trong quá trình này, chỉ để tự đảo ngược sau đó. “Một trong những điểm đặc biệt của hệ thống kiểm duyệt của Trung Quốc,” Giáo sư Rosen của USC giải thích, là “một quan chức cấp cao có thể can thiệp vào phút cuối, hoặc bất cứ lúc nào, và phủ quyết quyết định trước đó đã được đưa ra để chiếu phim tại rạp liên hoan hoặc triển lãm phim tại các rạp chiếu Trung Quốc. ”58

Để làm ví dụ về sự đặc biệt này đã ảnh hưởng đến phim nước ngoài như thế nào, Rosen chỉ ra Django Unchained của Quentin Tarantino (A Band Apart & Columbia Pictures, 2012), bộ phim mà các nhà kiểm duyệt Trung Quốc ban đầu đã chấp thuận phát hành, nhưng sau khi công chiếu lại bị cấm. Không bao giờ có bất kỳ lý do nào được đưa ra công khai cho sự đảo ngược đột ngột, nhưng nhiều người cho rằng các quan chức hàng đầu của bộ phim chỉ đơn giản là “phản bác” quyết định của người kiểm duyệt cấp dưới của họ vào phút cuối cùng.59

Tất cả sự mơ hồ này khiến các nhà làm phim không chắc chắn về nội dung nào được phép và nội dung nào bị cấm, một tình cảm đã lan sang Hollywood. “Nơi bạn lấy thông tin của mình dường như liên tục thay đổi”, một nhà sản xuất Hollywood nói với PEN America nhớ lại. “Không có tài liệu, không có danh sách kiểm tra. Bạn sẽ nghe thấy qua cây nho hoặc ai đó nghe thấy từ một liên hệ. . . nó rất lanh lợi và liên tục thay đổi, [điều đó] bạn không thể quá cân nhắc vì bạn không biết vấn đề là gì. Tất cả đều khá thân mật. . . tất cả chúng ta đang đi trong cùng một vòng kết nối và trao đổi thông tin. “

“Thật khó để tìm ra cách tự kiểm duyệt” ở mức tối thiểu để làm hài lòng các cơ quan quản lý của Bắc Kinh, một nhà sản xuất khác của Hollywood, từng làm việc tại Trung Quốc, bày tỏ với PEN America. “Bạn chỉ không biết điều gì đúng và điều gì sai.” Loại mơ hồ này chính là điều mà Bắc Kinh muốn.

Các đòn bẩy bổ sung của quyền lực điều tiết

Hệ thống kiểm soát nhà nước tập trung của Bắc Kinh đối với ngành công nghiệp mang lại cho các cơ quan quản lý của họ những quyền hạn mà nhiều hội đồng điện ảnh quốc gia khác không có, những quyền hạn mà họ sử dụng để có hiệu quả chính trị có chủ ý.

Một trong những quyền hạn mà các cơ quan quản lý điện ảnh Trung Quốc có — điều không xảy ra ở Hoa Kỳ — là họ không chỉ có thể xác định xem một bộ phim có được phát hành hay không và với nội dung gì, mà còn khi nào và cách thức bộ phim được phát hành.60 Các diễn viên chính phủ Trung Quốc xác định ngày khởi chiếu của bộ phim, số lượng các nhà phân phối và nhà tiếp thị được phép mua quảng cáo, và bộ phim sẽ phát trên bao nhiêu rạp. Quyền lực này, mở rộng cho cả phim trong và ngoài nước, có nghĩa là ngay cả khi các quan chức chính phủ cho phép chiếu phim, họ vẫn có thể tạo ra hoặc phá vỡ cơ hội của một bộ phim tại phòng vé bằng cách ấn định ngày phát hành thuận lợi hoặc không thuận lợi, loại bỏ nó khỏi chiếu sớm hoặc buộc việc phát hành trùng với một bộ phim Hollywood tương tự khác gây ra sự cạnh tranh gay gắt.

Các cơ quan quản lý Trung Quốc cũng có thể chọn xem phim nước ngoài ra mắt tại Trung Quốc có diễn ra gần với thời điểm phát hành trên toàn thế giới hay không. Đối với các hãng phim Hollywood, việc phát hành đồng thời trên toàn cầu có thể giúp thúc đẩy tiếng vang toàn cầu. Điều ngược lại – công chiếu ở Trung Quốc vài tuần sau khi phim đã được phát hành ở các quốc gia khác – làm giảm sự nhiệt tình của khán giả Trung Quốc đối với bộ phim và dành thời gian cho lĩnh vực phim vi phạm bản quyền thị trường chợ đen đang thu hẹp nhưng vẫn còn tồn tại của Trung Quốc thâm nhập và bòn rút lợi nhuận. Nói tóm lại, khả năng quyết định ngày phát hành của một bộ phim của Bắc Kinh cho nó một đòn bẩy đáng kể.

Trên thực tế, dưới hệ thống phòng vé Trung Quốc, các quan chức chính phủ đưa ra cả một củ cà rốt và một cây gậy cho các hãng phim Hollywood. Bắc Kinh không chỉ có thể phạt các hãng phim — bằng cách từ chối họ các suất chiếu hạn ngạch nếu họ không cắt giảm theo yêu cầu — mà họ còn có thể cung cấp các đặc quyền để giúp tăng thu nhập từ những bộ phim mà họ chấp thuận.

Các hãng phim duy trì mối quan hệ hợp tác với chính phủ Trung Quốc cho phim của họ có thể có được ngày phát hành đáng mơ ước, chẳng hạn như các ngày cuối tuần trùng với các ngày lễ lớn của Trung Quốc, một lợi thế mà phim nhập khẩu hiếm khi nhận được và một lợi thế chuyển thành lợi nhuận cao hơn rõ ràng.61 Thực tế, một Nhà sản xuất Hollywood nói với PEN America rằng các hãng phim Hollywood đang ngày càng xem xét chính thức sản xuất phim cùng với các hãng phim Trung Quốc, một quy trình đi kèm với một phần nặng nề của quy định do chính phủ áp đặt từ Bắc Kinh, một phần vì quy trình này cung cấp cho họ nhiều hơn – và tốt hơn – ngày phát hành tiềm năng .

Nói cách khác, các cơ quan quản lý không chỉ có thể trừng phạt các hãng phim không tuân thủ luật chơi của các nhà kiểm duyệt, mà còn tích cực thưởng cho các hãng phim chủ động tuân theo sự kiểm duyệt đó.

 Danh sách đen và nỗi sợ bị trả thù

Các công ty lớn nhất của Hollywood là các tập đoàn đa quốc gia. Hầu hết là các công ty con của các tập đoàn rộng lớn có lợi ích kinh doanh trải dài trên toàn cầu và có khả năng mất hàng tỷ USD nếu chính phủ Trung Quốc – người giữ cửa cho quốc gia đông dân nhất thế giới và nền kinh tế lớn thứ hai – chọn trừng phạt họ.

Các công ty mẹ của Studio có một số lợi ích kinh doanh Trung Quốc. Disney, chẳng hạn, có 47% cổ phần trong Công viên Disneyland Thượng Hải, mở cửa vào năm 2016 và tốn hơn 5,5 tỷ đô la để xây dựng. 62 Universal Studios, trong khi đó, đang có kế hoạch mở Khu nghỉ dưỡng Universal Bắc Kinh vào năm tới – hoàn thành với hai chủ đề công viên, sáu khách sạn, một công viên nước và một khu phức hợp giải trí — việc xây dựng được cho là vẫn tiếp tục ngay cả trong thời kỳ đại dịch coronavirus.63 Giá cho khu phức hợp nghỉ dưỡng là 6,5 tỷ đô la, và sẽ do Universal và Beijing Shouhuan Cultural Tourism Investment đồng sở hữu, một liên minh các công ty nhà nước Trung Quốc.64

Tất cả những áp lực kinh doanh này kết hợp với nhau để, theo lời của Giáo sư Michael Berry của Đại học California Los Angeles, các hãng phim ở Hollywood “sẽ thật ngớ ngẩn nếu không tính đến các nhà kiểm duyệt. Các công ty Hollywood ngày càng thấm thía tới mức ngày càng  hoang tưởng , ảo giác  cho nên an toàn hơn cả là thiết lập cơ chế tự kiểm duyệt , đặc biệt là khi các bộ phim bom tấn lớn cần đến từ Trung Quốc. . . Hollywood đã nội bộ hóa các cơ chế tự kiểm duyệt này. ”65 Berry, phát biểu với PEN America, giải thích rằng“ rất nhiều công ty truyền thông và phát sóng này có trong tay nhiều miếng bánh khác nhau, vậy tại sao lại gây nguy hiểm cho các dự án kinh doanh lớn trong 90 giây ”nội dung có thể cũng như dễ dàng bị cắt? ” Berry nói thêm, thái độ này đặc biệt đúng đối với các hãng phim lớn, những người “biết các quy tắc và đã chơi theo họ.” 66

Những lợi ích kinh doanh này, cùng với những ưu đãi dành cho các hãng phim chơi đẹp với các cơ quan quản lý Trung Quốc, có thể giúp giải thích tại sao một số hãng phim thậm chí còn tự kiểm duyệt những bộ phim khó có thể lọt vào rạp chiếu ở Trung Quốc — những phim như Red Dawn (Contrafilm, 2012) hoặc Top Gun: Maverick (Skydance Media et al., 2020), phương tiện cho một tầm nhìn dân tộc chủ nghĩa Mỹ rõ ràng.

Nỗi sợ rằng việc chọc giận Trung Quốc về một dự án có thể làm tổn hại đến lợi ích kinh doanh ở những nơi khác không chỉ giới hạn ở các hãng phim; nó được chia sẻ bởi các nhà sản xuất, nhà văn và các chuyên gia Hollywood khác. Và sự lo lắng về hình phạt có thể xảy ra này là nguyên nhân của việc tự kiểm duyệt. “Nếu bạn đưa ra một dự án tích cực chỉ trích Trung Quốc”, một nhà sản xuất Hollywood từng làm việc với các hãng phim lớn hơn đã nói với PEN America rằng: “Bạn hoặc công ty của bạn sẽ chủ động bị đưa vào danh sách đen và họ sẽ can thiệp vào dự án hiện tại hoặc tương lai. Vì vậy, không chỉ bạn sẽ chịu gánh nặng [về quyết định của bạn], mà còn là công ty của bạn và các công ty tương lai mà bạn làm việc. Và điều đó hoàn toàn nằm trong tâm trí của chúng tôi. “

Tuy nhiên, một nhà sản xuất khác, người đã từng thực hiện một số dự án với sự hậu thuẫn của Trung Quốc, lại nói ngắn gọn hơn: “Hầu hết mọi người không đốt cháy Trung Quốc, bởi vì họ kỳ vọng rằng‘ Tôi sẽ không bao giờ làm việc nữa.

Một chủ đề cụ thể của mối quan tâm này là lo sợ rằng Bắc Kinh có thể trả đũa những người cụ thể bằng cách đưa họ vào danh sách đen, từ chối họ nhập cảnh vào Trung Quốc trong tương lai và / hoặc tuyên bố họ là nhân vật không phù hợp với các đối tác sản xuất Trung Quốc hoặc các nhà kiểm duyệt CPD đánh giá phim mà họ xuất hiện dưới góc độ nguy hiểm như chất phóng xạ đối với bất kỳ studio nào. Không có hồ sơ công khai nào về danh sách đen chính thức, nhưng các tổ chức CPP đôi khi đề cập đến sự tồn tại của nó như một tài liệu chính thức và được nhiều người tin rằng nó tồn tại.67

Các ví dụ điển hình về các thành viên được cho là nằm trong danh sách đen của thế giới điện ảnh bao gồm nữ diễn viên Sharon Stone, 68 nữ diễn viên / ca sĩ Selena Gomez, 69 diễn viên Harrison Ford, 70 tuổi và Richard Gere.71 Trong những trường hợp này, danh sách đen được cho là chính trị, được cho là xảy ra sau các diễn viên đã tham gia vào các bộ phim chỉ trích Trung Quốc hoặc đơn giản là trong các sự kiện mà ĐCSTQ không ưa, chẳng hạn như cơ hội chụp ảnh với Đức Đạt Lai Lạt Ma bị lưu đày.72

Công khai nhất, Richard Gere đã cáo buộc rằng kể từ đó anh ta đã phải trả một giá đắt về mặt chuyên môn cho hoạt động lâu dài của mình ở Tây Tạng, nói trong một cuộc phỏng vấn năm 2017 rằng “Chắc chắn có những bộ phim mà tôi không thể tham gia vì người Trung Quốc sẽ nói,” Không phải với anh ấy ‘. . . . Gần đây tôi đã có một tập phim mà ai đó nói rằng họ không thể tài trợ cho một bộ phim với tôi vì nó sẽ khiến người Trung Quốc khó chịu. ”73.

Và mặc dù mỗi diễn viên này đều có đủ danh tiếng và tài sản để vượt qua danh sách đen ở các mức độ khác nhau, nhưng điều đó không đúng với tất cả các chuyên gia Hollywood đang làm việc, với một số kết luận rằng việc bị đưa vào danh sách đen sẽ là hồi chuông báo tử cho sự nghiệp.

Danh sách đen này thay đổi rất nhiều về mức độ nghiêm trọng và độ dài — đôi khi là hàng chục năm của nó, nhưng thường thì đó là lời từ chối cấp thị thực hoặc một lời cảnh báo nghiêm khắc đối với nhà sản xuất hoặc giám đốc điều hành, chẳng hạn như không được làm việc với một diễn viên hoặc nhà biên kịch nào đó vì họ “không thân thiện với Trung Quốc. Và nó không tĩnh. Brad Pitt, được cho là đã bị đưa vào danh sách đen vì đóng vai chính trong Bảy năm ở Tây Tạng (Mandalay Entertainment, 1997), đã cùng với người vợ lúc bấy giờ là Angelina Jolie tham gia chuyến lưu diễn quảng bá cho Maleficent của Disney (Walt Disney Pictures & Roth Films, 2014) trong Năm 2014 và năm 2016 đã đến thăm để quảng cáo cho bộ phim Allied của anh ấy (Huahua Media, GK Films, & ImageMovers, 2016) được phát hành tại đó.74

Mặc dù vậy, Bắc Kinh dường như khuyến khích nhận thức rằng họ tham gia vào danh sách đen thường xuyên và trừng phạt các chuyên gia điện ảnh làm trái ý muốn của Đảng. Để khơi dậy nỗi sợ hãi này ở các nhà làm phim, họ sẽ khuyến khích “kẻ phạm tội” thừa nhận “sai lầm” của mình như một câu chuyện cảnh giác cho những người khác, phù hợp với một tiên đề lâu đời về quản trị Trung Quốc, “Lòng khoan dung đối với kẻ thú nhận, sự nghiêm khắc đối với kẻ chống lại . ”75

Ví dụ, đạo diễn của Bảy năm ở Tây Tạng, Jean Jacques Annaud, được cho là đã bị đưa vào danh sách đen vì liên quan đến dự án. Hơn một thập kỷ sau, vào năm 2009, Annaud được mời chỉ đạo bộ phim Wolf Totem hợp tác giữa Pháp và Trung Quốc (China Film Co. và cộng sự, 2015). Trên trang công khai Sina Weibo (nền tảng blog lớn nhất Trung Quốc) mà Annaud dường như đã thiết lập để ghi lại tác phẩm của mình trên phim, anh đã phát hành một bức thư xin lỗi về cơ bản đã tham gia Bảy năm ở Tây Tạng. Trong lá thư của mình, Annaud “long trọng tuyên bố” rằng ông “chưa bao giờ tham gia vào bất kỳ tổ chức hay hiệp hội nào liên quan đến Tây Tạng. . . không bao giờ ủng hộ nền độc lập của Tây Tạng, và chưa bao giờ có bất kỳ liên hệ riêng tư nào với Đạt Lai Lạt Ma, và hơn nữa, việc trở thành bạn bè với ông ấy là điều không cần bàn cãi. ”76 Thư xin lỗi này hiện không thể tiếp cận được với công chúng, sau đó đã bị hạn chế xem bởi ai đó với quyền truy cập vào tài khoản Weibo của Annaud, nhưng PEN Mỹ đã sao chép một bản sao lưu trữ của bức thư cùng với bản dịch tiếng Anh của chúng tôi bên dưới.77

阿诺:西藏是中国领土的一部分

 (2009-12-28 16:48:38)

转载▼

            诺最新博文:有关《西藏七年》和《狼图腾》

十五年前,美国哥伦比亚电影制片公司决定投资将德国作家Heinrich Harrer的一本畅销自传体小说《西藏七年》拍成电影搬上银幕。我在该电影项目中担任导演。故事讲述的是一名德国登山运动员与一位孩子(现在的达赖喇嘛)的相遇,相识。没有想到的是这部电影播映后使我的中国朋友受到了某种民族情感上的伤害。这一直都是令我很痛心的事情。

在那个双方缺乏交流沟通的时期,由于缺乏对中国历史和文化的透彻了解,我无法预想到这部影片播映后在中国产生的不良影响,对此我深表歉意。其实,在这部影片中我最终的本意是想传达“和平”的意愿,但事与愿违,对此我深感遗憾。

还有一些误解我想在此澄清。我是一个文化活动的热衷者,经常被邀请参加犹太文化,伊斯兰教文化和基督教文化的纪念活动等。去年我还参加了在法国中部举行的佛教文化开幕式。我每次被邀都很荣兴,但这并不代表我信仰他们的宗教和文化。我是个无神论者,我自己一直坚定的信仰是:平等,独立和自由(这也许与我现实中的一些“中庸”举动相反)。

在此我必须郑重声明:我从来没有想过要加入任何宗教,并且我从来没有参加过任何跟西藏有关的组织和协会。事实上,我一直尊重国际公约的规定,承认西藏是属于中国领土的一部分。我从来没有支持过西藏独立,也没有与达赖喇嘛有过私人的交往,更加谈不上是他的朋友。我希望得到大家的理解和对事实的尊重,因为我希望成为你们真正的朋友,可以放心敞开彼此心扉的朋友,因为我想人类的每一颗心灵都是惧怕孤独的。

我现在正在积极的筹备,准备把姜戎先生的《狼图腾》搬上银幕。我希望通过这个“人与自然”的美丽故事,传递一种人世间以及宇宙间万物生灵间相互的理解和尊重。向全世界的观众展现一幅有关现代中国的巨型和谐画面,用美丽的自然风光和丰富的物种情感,使更多的人更加热爱中国,更加热爱中国人民精神的博大精深。

诚的让-雅克-阿诺

Blog mới nhất của Annaud: Về “Bảy năm ở Tây Tạng” và “Totem sói”

Mười lăm năm trước, America’s Columbia Pictures quyết định đầu tư vào cuốn tiểu thuyết tự truyện bán chạy nhất của tác giả người Đức Heinrich Harrer “Bảy năm ở Tây Tạng” và chuyển nó thành một bộ phim chiếu trên màn ảnh rộng. Tôi là đạo diễn của dự án phim này. Bộ phim kể câu chuyện về cuộc gặp gỡ và làm quen của một vận động viên leo núi người Đức với một đứa trẻ (Đạt Lai Lạt Ma hiện tại). Điều tôi không lường trước được là sau khi bộ phim này được chiếu, những người bạn Trung Quốc của tôi sẽ cảm thấy rằng phẩm giá / niềm tự hào dân tộc của họ đã bị tổn hại theo một cách nào đó. Đây là điều đã làm tôi đau đớn suốt thời gian qua.

Do không hiểu rõ về lịch sử và văn hóa của Trung Quốc trong thời kỳ mà cả hai bên đều thiếu giao tiếp và trao đổi, tôi không có cách nào đoán được rằng bộ phim này sẽ gây ra tác động tiêu cực sau khi chiếu. Vì điều này, tôi bày tỏ lời xin lỗi sâu sắc. Trên thực tế, ý định cuối cùng của tôi là truyền đạt một mong muốn về “hòa bình”, nhưng thực tế và ý định của tôi trái ngược nhau. Đối với điều này, tôi bày tỏ sự hối tiếc sâu sắc của tôi.

Có một số hiểu lầm khác mà tôi muốn làm rõ. Tôi là người rất đam mê các hoạt động văn hóa, và thường được mời tham dự các hoạt động tưởng niệm văn hóa Do Thái, Hồi giáo và Thiên chúa giáo,… Năm ngoái tôi thậm chí còn tham dự một lễ khai mạc văn hóa Phật giáo ở miền Trung nước Pháp. Mỗi khi được mời, tôi luôn rất vinh dự và vui mừng, nhưng điều đó không có nghĩa là tôi tin vào tôn giáo hay văn hóa của họ. Tôi là một người vô thần. Điều tôi luôn tin tưởng vững chắc là: bình đẳng, độc lập và tự do. (Điều này có thể trái ngược với một số hoạt động “vừa phải” của tôi trong cuộc sống thực.)

Về vấn đề này, tôi phải trịnh trọng tuyên bố: Tôi chưa bao giờ cân nhắc việc gia nhập bất kỳ tôn giáo nào. Hơn nữa, tôi chưa bao giờ tham gia vào bất kỳ tổ chức hay hiệp hội nào liên quan đến Tây Tạng. Trên thực tế, tôi luôn tôn trọng các quy tắc của các công ước quốc tế thừa nhận rằng Tây Tạng là một phần lãnh thổ của Trung Quốc. Tôi chưa bao giờ ủng hộ nền độc lập của Tây Tạng, cũng như chưa từng tiếp xúc cá nhân với Đức Đạt Lai Lạt Ma, chứ đừng nói là bạn của ông ấy. Tôi hy vọng nhận được sự hiểu biết và tôn trọng của mọi người đối với những sự thật này, bởi vì tôi hy vọng trở thành người bạn thực sự của bạn – những người bạn có thể mở rộng cánh cửa trái tim cho nhau mà không cần bận tâm – bởi vì tôi nghĩ trái tim con người nào cũng sợ cô đơn.

Hiện tôi đang tích cực chuẩn bị để đưa bộ phim “Wolf Totem” của ông Jiang Rong lên màn ảnh rộng. Thông qua câu chuyện hay về “con người và thiên nhiên” này, tôi hy vọng có thể truyền tải sự hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau giữa con người và thế giới, giữa vũ trụ, giữa vạn vật và tất cả chúng sinh, đồng thời tiết lộ cho người xem trên toàn thế giới một bức tranh của sự hài hòa rộng lớn của Trung Quốc hiện đại. Bằng cách sử dụng cảm xúc được khơi dậy bởi phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp và sự phong phú của các loài, [tôi hy vọng] sẽ khiến nhiều người yêu mến Trung Quốc hơn, cũng như yêu chiều sâu và tinh thần của người Trung Quốc hơn.

Annaud sẽ tiếp tục hạ thấp lời xin lỗi này trên báo chí phương Tây, nhấn mạnh với một người phỏng vấn vào năm 2015 – năm Wolf Totem được phát hành – rằng “không ai quan trọng” đã yêu cầu anh ta viết lời tuyên bố.78 Annaud nói thêm rằng “Tây Tạng không thể tồn tại nếu không là với Trung Quốc hoặc với Ấn Độ. Tôi nghĩ đó là điều không thể đảo ngược và có những cuộc chiến không thể thắng ”, một tình cảm mang tính định mệnh có thể cho thấy ý thức của Annaud về mối quan hệ của anh ấy với Bắc Kinh với tư cách là một nhà làm phim nước ngoài.79

Annaud tiếp tục hoàn thành Wolf Totem và sau đó, sản xuất bộ phim Trung Quốc Thành Cát Tư Hãn (Soovii, Bắc Kinh, 2018). Bản thân Annaud, trong những lần xuất hiện trên các phương tiện truyền thông phương Tây sau đó, đã bác bỏ các thông tin ngoại giao rằng anh ta đã từng bị cấm ở Trung Quốc ngay từ đầu, gọi đó là “phần lớn là tin đồn trong trường hợp của tôi”.80.

 Nhưng ngay cả nhận thức rằng lời xin lỗi là nguyên nhân dẫn đến việc Annaud bị loại khỏi danh sách đen cũng giúp hoàn thành mục tiêu của Đảng là thuyết phục các đạo diễn khác rằng việc chủ động từ chối cơ quan kiểm duyệt của mình là điều không thể thương lượng, che giấu thực tế rằng các cầu thủ Hollywood khác, như Brad Pitt, dường như đã ra khỏi danh sách đen mà không cần bất kỳ lời xin lỗi công khai nào như vậy. Tóm lại, chiến thuật đe dọa của Bắc Kinh tạo ra sức mạnh của họ không phải từ bản thân danh sách đen, mà từ mối đe dọa từ danh sách đen.

Phần II: Cách phát tán ảnh hưởng 

Bắc Kinh sử dụng đòn bẩy đáng kể mà họ có đối với Hollywood để gây hiệu ứng chính trị: thúc đẩy các nhà ra quyết định ở Hollywood thể hiện một hình ảnh tích cực và sạch sẽ về Trung Quốc và đảng cầm quyền của họ, đồng thời khuyến khích các bộ phim Hollywood quảng bá thông điệp phù hợp với lợi ích chính trị của họ. Mục tiêu của Bắc Kinh không chỉ đơn thuần là ngăn người dân của mình nhận được các thông điệp mà họ cho là thù địch với lợi ích của mình, mặc dù đó là yếu tố chính trong cơ cấu kiểm duyệt của họ. Thay vào đó, ĐCSTQ muốn chủ động gây ảnh hưởng đến Hollywood để kể những câu chuyện tâng bốc và lợi ích chính trị của họ.

Những nỗ lực này đã đơm hoa kết trái. Ở Hollywood ngày nay, sự tuân thủ rộng rãi các quy định nghiêm ngặt về kiểm duyệt của Bắc Kinh. Việc tuân thủ như vậy, không phải thường xuyên, còn tiến xa hơn, với việc các hãng phim tích cực hợp tác với các mục tiêu tuyên truyền của Bắc Kinh. Mặc dù nhiều người có thể không có ý thức nhìn nhận hành động của họ theo những khía cạnh đó, nhưng hiệu quả là giống nhau: một số bộ phim lớn nhất của Hollywood ngày nay đã được phát triển để phù hợp với mục tiêu của chế độ kiểm duyệt của chính phủ Trung Quốc. Kết quả là, Đảng Cộng sản Trung Quốc hiện tại có quyền kiểm soát đáng kể đối với những câu chuyện mà khán giả trên toàn cầu xem.

Vượt qua kiểm duyệt — Tuyên truyền sáng tạo và định hình tường thuật về Trung Quốc

Theo quan điểm của ĐCSTQ, phim ở Trung Quốc không phải chỉ để giải trí mà là một phương tiện để truyền tải những thông điệp đã được phê duyệt nhằm củng cố hình ảnh tích cực cho Bắc Kinh và quyền lực tối cao của ĐCSTQ.81 Bắc Kinh đã sử dụng đòn bẩy của mình đối với thị trường điện ảnh béo bở Trung Quốc như một hình thức cái mà Giáo sư Harvard Joseph Nye đã gọi là “quyền lực mềm” trong nỗ lực đưa ra những câu chuyện thuận lợi về đất nước.82 Các nhà lãnh đạo ĐCSTQ đã không ngại ngần khi đưa ra những mục tiêu này một cách rõ ràng. Ví dụ, vào tháng 10 năm 2011, Ủy ban Trung ương ĐCSTQ đã ra một thông cáo chung tuyên bố rằng Trung Quốc “cấp bách phải tăng cường sức mạnh mềm văn hóa và ảnh hưởng văn hóa toàn cầu.” 83 Gần đây hơn, Chủ tịch Tập và các quan chức nổi tiếng khác đã rất thích tuyển dụng thuật ngữ “sức mạnh diễn ngôn”, một thuật ngữ thể hiện sự tập trung của họ vào việc cố tình khai thác và thúc đẩy các câu chuyện ủng hộ chính phủ.84

Trong lĩnh vực làm phim, điều này có nghĩa là mục tiêu của Bắc Kinh không chỉ đơn thuần là kiểm duyệt nội dung hoặc chủ đề mà họ thấy đe dọa, mà còn chủ động làm việc để định hình các câu chuyện phim để chúng miêu tả một tầm nhìn cụ thể về Trung Quốc: một đất nước đang phát triển mạnh mẽ, hài hòa, mạnh mẽ, và – có lẽ là quan trọng nhất – thống nhất dưới sự lãnh đạo kiên định và nhân hậu của Đảng.

Như một báo cáo đã mô tả, sự thúc đẩy quyền lực mềm của Bắc Kinh trên các phương tiện khác nhau này có tham vọng không kém gì “định hình lại môi trường thông tin toàn cầu. . . . Mục đích là để tác động đến dư luận ở nước ngoài nhằm thúc đẩy các chính phủ nước ngoài đưa ra các chính sách có lợi cho Đảng Cộng sản Trung Quốc. ”85 Và trong khi Trung Quốc chắc chắn không phải là quốc gia duy nhất cố gắng sử dụng ảnh hưởng văn hóa của mình như một công cụ nhà nước, Trung Quốc Đảng Cộng sản đặc biệt ở mức độ kiểm soát mà nó tìm cách thực hiện trên mọi phương thức trên toàn cầu về các đại diện và mô tả về mình như một siêu cường toàn cầu đang lên.

 “Tôi nghĩ Trung Quốc đã khai thác được sức mạnh của tuyên truyền sáng tạo,” một nhà sản xuất Hollywood khác từng làm việc tại Trung Quốc với PEN Mỹ cho biết. “Kể từ khi nhận ra sức mạnh của văn hóa đại chúng, bạn có nhiều bộ phim tuyên truyền sáng tạo hơn”.

Một chiến thuật quan trọng để thúc đẩy quyền lực mềm của Trung Quốc được gói gọn trong một tiên đề mà ĐCSTQ đưa ra là chiến lược, “Mượn thuyền để ra khơi” hoặc  “借船出海.”. Cụm từ này thường đề cập đến chiến lược của Bắc Kinh trong việc bí mật đưa thông điệp hoặc nội dung của ĐCSTQ vào các phương tiện truyền thông nước ngoài, toàn cầu hóa tuyên truyền của mình nhằm gây ảnh hưởng đến khán giả nước ngoài.86 Đây là ví dụ “mượn thuyền”, được trưng bày vào năm 2015 khi một báo cáo điều tra tiết lộ rằng Đài phát thanh quốc tế do nhà nước điều hành đã bí mật mua ít nhất 33 đài phát thanh ở 14 quốc gia khác nhau trên khắp Bắc Mỹ, Úc và Châu Âu, cấu trúc quyền sở hữu của họ theo cách che giấu sự thật rằng các đài này cuối cùng thuộc sở hữu của chính phủ Trung Quốc.87

Nhưng báo chí không phải là con thuyền duy nhất trên biển. Nhà báo Bethany Allen-Ebrahimian, người đã theo dõi vấn đề này trong vài năm, giải thích với PEN America: “Hollywood là con thuyền lớn nhất và mạnh nhất thế giới. “Và chắc chắn Trung Quốc đã mượn nó. Hollywood nói bằng cảm xúc, và cảm xúc có thể tiếp cận mọi người mà các bài báo và báo cáo của Quốc hội sẽ không bao giờ có được. ”88

Nỗ lực định hình và kiểm soát tất cả các câu chuyện về Trung Quốc này khiến ĐCSTQ thúc đẩy nội dung phim tích cực khắc họa đất nước và sự lãnh đạo của nó dưới một góc độ cụ thể. Do đó, vai trò của cơ quan kiểm duyệt ĐCSTQ không chỉ là yêu cầu cắt giảm các bộ phim nước ngoài, mà thay vào đó, yêu cầu mức độ ảnh hưởng lớn hơn nhiều, bao gồm cả thông điệp của bộ phim nói chung.

Kiểm duyệt và tự kiểm duyệt phim

Không có gì bí mật khi các bộ phim quốc tế, khi chiếu trước khán giả Trung Quốc, thường thiếu nội dung do  một số cảnh, lời thoại hoặc cảnh quay nhất định sẽ bị loại bỏ theo lệnh của người kiểm duyệt. Đây là cách rõ ràng nhất mà các nhà kiểm duyệt của Trung Quốc thực hiện quyền lực của họ: đưa ra tối hậu thư cho các hãng phim rằng một số nội dung nhất định phải được cắt hoặc chỉnh sửa từ phiên bản chính của bộ phim để được phép công chiếu trước khán giả Trung Quốc.89

Do đó, một số bộ phim nổi tiếng nhất của Hollywood tồn tại trong một phiên bản do Trung Quốc phát hành đã được thay đổi và kiểm duyệt. Ví dụ như Mission: Impossible III (Cruise / Wagner Productions, 2006) được phát hành ở Trung Quốc với một số cảnh nhỏ được cắt bỏ, chẳng hạn như cảnh nhân vật chính Ethan Hunt giết một tay sai Trung Quốc90 cũng như hình ảnh mà người xem có thể nhìn thấy dây phơi trong một căn hộ ở Thượng Hải với bộ đồ lót rách nát.91 Đối với James Bond’s Skyfall (Sony Pictures, 2012), các nhà kiểm duyệt yêu cầu cắt một cảnh nơi một nhân viên bảo vệ Trung Quốc bị giết, cũng như liên quan đến hoạt động mại dâm và tra tấn của cảnh sát.92 Trong một phần trước Phim James Bond, Casino Royale (Eon Productions và cộng sự, 2006), nữ diễn viên Judi Dench tiết lộ rằng cô đã phải lồng tiếng lại một trong những câu thoại của mình cho bản phát hành tại Trung Quốc của bộ phim, đổi “Chúa ơi, tôi nhớ Chiến tranh Lạnh” thành “Chúa , Tôi nhớ những ngày xưa. ”93

Các nhà kiểm duyệt của Bắc Kinh thường yêu cầu nụ hôn giữa các nhân vật đồng giới biến mất, trong các phim như Cloud Atlas (Warner Brothers Pictures, 2013), 94 Star Trek Beyond (Paramount Pictures, 2016), 95 và Alien: Covenant (Twentieth Century Fox, 2017); 96 họ cũng yêu cầu xóa một số cảnh về tình dục của ca sĩ chính Freddie Mercury của Queen khỏi bộ phim tiểu sử Bohemian Rhapsody (Twentieth Century Fox, 2018) .97

Những ví dụ này minh họa cho một mô hình phổ biến, theo đó các nhà kiểm duyệt nhấn mạnh vào các thay đổi và các hãng phim — cũng như các đạo diễn, diễn viên và những người khác cần thiết để thực hiện các thay đổi cùng tham gia.

Tình trạng hợp tác với việc cắt giảm do Bắc Kinh yêu cầu hiện nay không có gì đáng chú ý, đến mức nó đã trở thành tin tức nổi bật  khi một thành viên của giới thượng lưu Hollywood công khai từ chối tham gia. Đây là những gì đã xảy ra với Once Upon a Time in Hollywood (Columbia Pictures et al., 2019). Bộ phim do Quentin Tarantino làm đạo diễn, đã bị rút khỏi lịch phát hành phim ở Trung Quốc chỉ một tuần trước khi bộ phim dự kiến ​​được phát hành trong nước, được cho là để đáp lại sự miêu tả anh hùng không đủ của bộ phim về Lý Tiểu Long. 98 Tarantino, người bảo lưu quyền. trong hợp đồng phê duyệt bản cắt cuối cùng của bộ phim, ông đã từ chối cắt lại bộ phim để xoa dịu Cơ quan Quản lý Điện ảnh Quốc gia Trung Quốc, làm mất cơ hội phát hành của bộ phim ở Trung Quốc. 99 Tin tức này đã khiến giới giải trí xôn xao. 100 “Khi câu chuyện về một đạo diễn từ chối tham gia là có giá trị tin tức, bạn biết rằng đây là một hiện tượng nổi bật, ”nhà biên kịch Howard Rodman kết luận, nói với PEN America.101

 Khi sự từ chối của Tarantino xảy ra, các đạo diễn, nhà sản xuất và hãng phim đều có đòn bẩy để từ chối cho phép phân phối phim của họ dưới hình thức kiểm duyệt. Tuy nhiên, như báo cáo công khai chỉ ra và như những người trong cuộc ở Hollywood PEN America đã khẳng định, các hãng phim thường cân nhắc khả năng tiếp cận thị trường và doanh thu trước việc bảo vệ quyền tự do sáng tạo.

Và tất nhiên, với tư cách là một nhà lãnh đạo trong ngành, Tarantino là người vượt trội hơn về khả năng vừa đòi hỏi quyền phê duyệt cuối cùng vừa chống lại áp lực của hãng phim để tuân thủ. Nhiều đạo diễn khác – đặc biệt là các đạo diễn mới hoặc đang nổi – có thể cảm thấy mình thiếu đòn bẩy khi đối mặt với tối hậu thư từ các giám đốc hãng phim yêu cầu cắt phim ở Trung Quốc bị kiểm duyệt.

Trung Quốc không phải là quốc gia duy nhất kiểm duyệt phim nước ngoài — những kẻ vi phạm nổi bật khác bao gồm Nga, Ả Rập Xê-út, Singapore và Thổ Nhĩ Kỳ. Trên thực tế, cả hai nền dân chủ và độc tài, chính phủ tự do và phi tự do đều có kiểm duyệt phim. Tuy nhiên, do quy mô thị trường của mình, Trung Quốc là quốc gia duy nhất có thể sử dụng hiệu quả ảnh hưởng kinh tế của mình để thu hút sự hợp tác đáng kể từ các hãng phim Hollywood. Thay vì cắt giảm nghiệp dư do các quan chức thực hiện, thường là không có sự đồng ý hoặc thậm chí không biết của các đạo diễn và nhà sản xuất phim, chính phủ Trung Quốc có thể khăng khăng rằng các hãng phim Hollywood làm công việc bẩn thỉu của họ, tạo ra các bản chỉnh sửa và thay đổi để che giấu hiệu quả hơn thực tế là bộ phim đã được kiểm duyệt.

Áp phích phim ở lối vào một rạp Megabox ở Bắc Kinh. Ảnh của Mercureuma

Các hãng phim tham gia vào đối thoại Không chính thức với Người kiểm duyệt

Quá trình xem xét của cơ quan kiểm duyệt tạo ra sự không chắc chắn đáng kể đối với các hãng phim Hollywood, những người đôi khi có thể bị bỏ lại chờ đợi để tìm hiểu xem phim của họ có được phép chiếu và quảng bá hay không, liệu phim có nhận được một suất hạn ngạch thèm muốn hay không và khi nào họ có thể phát hành phim trong phạm vi Trung Quốc. Sự không chắc chắn và rủi ro tài chính này, những người trong cuộc ở Hollywood đã nói rõ với PEN America, là nỗi lo cho các hãng phim Hollywood, khuyến khích họ thực hiện các bước để đảm bảo trước rằng nội dung không gây ảnh hưởng đến các mối quan hệ của Bắc Kinh.102

Thời gian là một yếu tố khác có thể thúc đẩy các hãng phim Hollywood tránh trước những nội dung có thể đi theo hướng đi của Bắc Kinh. Các cơ quan quản lý có thể dành thời gian xem xét các bộ phim, điều này dẫn đến khoảng cách đáng kể giữa phim phát hành quốc tế và phát hành tại Trung Quốc. Sự không phù hợp về thời gian đó làm giảm lợi nhuận của các hãng phim, vì tiếng vang cho bộ phim mất dần và các hãng phim phải sửa đổi và thay đổi các kế hoạch tiếp thị tốn kém, đôi khi vào phút chót. Cuối cùng, hội đồng quản trị phim của Bắc Kinh có thể khăng khăng yêu cầu quay lại các cảnh như một điều kiện tiên quyết để được phê duyệt bộ phim — với chi phí tài chính đáng kể cho hãng phim.103 Như một nhà sản xuất và biên kịch của Hollywood, David Franzoni, đã nói trong một cuộc phỏng vấn năm 2013, “họ có rất nhiều quyền lực vì vậy bạn muốn thử để chắc chắn rằng bạn có tất cả sức mạnh trong lần đầu tiên. ”104

Kết quả, Phó Giáo sư Aynne Kokas thuộc Khoa Nghiên cứu Truyền thông tại Đại học Virginia, viết trong cuốn sách năm 2017 Hollywood: Made in China, 105 là những bộ phim trình bày tài liệu thô lỗ cho các nhà kiểm duyệt của Bắc Kinh có thể thấy mình phải trả “hình phạt tài chính” cho “Chiếu phim giặt là bẩn của Trung Quốc — theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng trên màn ảnh.” 106

Để tránh “hình phạt” này, các hãng phim Hollywood tham gia vào một loạt các cuộc đàm phán, trò chuyện và thảo luận không chính thức được thiết kế để đảm bảo họ tuân thủ các nội dung mà Bắc Kinh cho rằng có thể chấp nhận được. Thứ nhất, họ dựa vào các chuyên gia tư vấn, người sửa lỗi của Mỹ và Trung Quốc và những người của họ trên cơ sở chuyên môn để được tư vấn về nội dung nào sẽ cắt giảm và nội dung nào sẽ không. Thứ hai, họ thiết lập các kênh phản hồi không chính thức với các quan chức và giám đốc điều hành Trung Quốc từ một loạt các cơ quan nhà nước và các công ty có liên hệ với chính phủ, phân tích lời khuyên của họ để xác định nội dung nào có thể cần đi và loại nội dung nào có thể cần được thêm vào hoặc nhấn mạnh. Cuối cùng, có các cơ hội cho các hãng phim thay mặt họ khiếu nại và thương lượng; những cơ hội mang đến cho các hãng phim cơ hội chống lại kiểm duyệt, nhưng cũng bình thường hóa việc cho và nhận giữa các hãng phim Hollywood và các nhà quản lý Bắc Kinh đang tìm cách thúc đẩy chương trình nghị sự chính trị và kiểm duyệt của họ.107

Các cuộc thảo luận về việc kiểm duyệt của Bắc Kinh dường như đã được lồng ghép vào quy trình của xưởng phim, đến nỗi chúng được đánh giá là một vấn đề của thông lệ tiêu chuẩn khi các hãng phim đang đánh giá chiến lược kinh doanh phân phối tại Trung Quốc của họ cho một bộ phim.108 “Phim trường lớn là sản phẩm kinh phí lớn”. cho biết một nhà sản xuất đã làm việc với các hãng phim lớn. “Có những nhà tư vấn lắng nghe những câu chuyện chào sân, những buổi chiếu sớm. . . quy trình để nâng cao lá cờ đỏ  biểu thị bất kỳ sự cấm đoán nào có thể xảy ra. ” Đối với những bộ phim mà Trung Quốc có thể đóng một vai trò nào đó, “bạn tham khảo ý kiến ​​của các chuyên gia và nhà tư vấn truyền thông Trung Quốc, bạn nghĩ về việc liệu điều gì đó sẽ bị coi là chỉ trích, bạn lo lắng về việc vô tình vượt qua ranh giới nào đó”

Các nhà tư vấn điện ảnh có trụ sở tại Trung Quốc là một mắt xích quan trọng trong chuỗi liên lạc giữa Hollywood và Bắc Kinh. Các nhà tư vấn thường xử lý phần lớn các thông tin liên lạc thực tế với các nhà quản lý và báo cáo lại cho khách hàng ở Hollywood của họ trong các cuộc trò chuyện trong đó kiểm duyệt chỉ là một trong những chủ đề của cuộc trò chuyện.109 PEN Mỹ đã nói chuyện với các nhà tư vấn điện ảnh, người nhấn mạnh rằng các cuộc trò chuyện của họ với các hãng phim chủ yếu giải quyết sự khác biệt về văn hóa và nghề nghiệp giữa Bắc Kinh và Hollywood, trong đó kiểm duyệt được thể chế hóa chỉ là một phần. Nhưng nó vẫn là một phần quan trọng.

Các hãng phim có thể có các đối tác Trung Quốc – chẳng hạn như các công ty tiếp thị hoặc nhà phân phối – tương tự có thể đóng vai trò trung gian văn hóa giữa Hollywood và các nhà kiểm duyệt. Như báo cáo này lưu ý ở những nơi khác, các nhà tài chính Trung Quốc có thể đóng vai trò trung gian giữa hãng phim Hollywood và Bắc Kinh. Nhưng họ không phải là những người duy nhất có thể đóng vai trò này. Ví dụ, các công ty tiếp thị Trung Quốc, các giám đốc điều hành của Hollywood lưu ý với PEN America, là đối tác không thể thiếu đối với các hãng phim ra mắt phim ở Trung Quốc.

Mạng kết nối kinh doanh này rất phù hợp với văn hóa kinh doanh “guanxi” (kết nối nhờ quan hệ cá nhân) của Trung Quốc và với một hệ thống kiểm duyệt thường tự thực thi thông qua “sự hiểu biết” bất thành văn hơn là các quy tắc chính thức.110 Nhưng nó khiến người xem phim bình thường — ở Nebraska cũng như Nam Kinh — rơi vào tình trạng mù tịt về  việc nội dung nào có thể đã bị cắt hoặc thay đổi như một phần của thỏa thuận không chính thức giữa hãng phim Hollywood và cơ quan kiểm duyệt Bắc Kinh, cũng như cách những  tác nhân này tác động đến các quyết định lớn hơn về câu chuyện nào được kể và câu chuyện nào đừng.

Tuy nhiên, ngay cả với những vòng phản hồi này, các hãng phim vẫn có thể bị bắt quả tang, với việc các nhà kiểm duyệt thay đổi ý định hoặc đưa ra những lo ngại mới vào giờ thứ 11. Với những lợi ích to lớn của việc “có tất cả lần đầu tiên”, không có gì ngạc nhiên khi các hãng phim đã bắt đầu tự kiểm duyệt tích cực hơn, xác định và xóa hoặc viết lại nội dung có thể bị các nhà kiểm duyệt Trung Quốc gắn cờ đỏ ngay cả trước khi họ gửi phim của họ để xem xét .

 Viết lại các bộ phim toàn cầu cho khán giả Trung Quốc

Vụ hack email của các giám đốc điều hành Sony năm 2014, được nhiều người cho là hành động trả đũa việc Sony sản xuất Seth Rogen gửi đến Triều Tiên trong The Interview (Columbia Pictures và cộng sự, 2014), 111 đưa ra một cái nhìn hiếm hoi về mức độ bình thường nó đã trở thành để các nhà điều hành hãng phim tranh luận về nội dung phim nào nên loại bỏ để giành được quyền tiếp cận thị trường Trung Quốc. Các email tiết lộ rằng các giám đốc điều hành của Sony đã cắt hoặc cắt bỏ một số cảnh – bao gồm cả cảnh người ngoài hành tinh hạ gục Vạn Lý Trường Thành – từ bộ phim Pixels năm 2015 của hãng (Columbia Pictures và cộng sự, 2015) sau khi xác định các cảnh quay không đáng để mạo hiểm có thể làm ảnh hưởng đến cơ hội được phát hành tại Trung Quốc của họ.112

Các cảnh vi phạm từ Pixels đã bị xóa khỏi bản phát hành toàn cầu của phim, không chỉ đối với bất kỳ phiên bản dành riêng cho Trung Quốc nào.113 Trên thực tế, trong một email bị rò rỉ, một giám đốc điều hành của Sony đã nói rõ rằng tốt hơn là họ nên thay đổi phiên bản chính. của bộ phim để che giấu tốt hơn mức độ tự kiểm duyệt của họ, viết, “nếu chúng tôi chỉ thay đổi phiên bản Trung Quốc, chúng tôi đã tự thiết lập để báo chí kêu gọi chúng tôi về điều này khi các blogger liên tục so sánh các phiên bản và nhận ra chúng tôi đã thay đổi Trung Quốc thiết lập chỉ để bình định thị trường đó. ”114

Các email bị rò rỉ cũng cho thấy các giám đốc điều hành cũng công khai lo lắng rằng bộ phim năm 2013 Thuyền trưởng Phillips (Columbia Pictures và cộng sự), với sự tham gia của Tom Hanks trong vai thuyền trưởng con tàu bị cướp biển Somalia bắt giữ, khó có thể được các nhà kiểm duyệt của Trung Quốc chấp thuận vi nó đụng độ với lời hùng biện của Bắc Kinh về tầm quan trọng của tập thể đối với bất kỳ cá nhân nào, khác biệt với chủ nghĩa anh hùng cá nhân của Mỹ.115

Và trong quá trình sản xuất RoboCop (Metro-Goldwyn-Mayer Pictures và cộng sự, 2014), một giám đốc điều hành của Sony sau khi xem đoạn phim bị cắt đã đề xuất rằng hãng phim cần giảm thiểu mối quan hệ trong phim giữa tập đoàn Omnicorp của Mỹ và chính phủ Trung Quốc . Sony đã thực hiện những thay đổi.116 Trong các cuộc trò chuyện của họ, các giám đốc điều hành của Sony đã thảo luận về vấn đề kiểm duyệt trên thực tế, với một bài viết: “Việc kiểm duyệt thực sự làm phiền chúng tôi trên‘ Robocop. ’” 117

Sony cũng tham gia vào một trong những vụ việc  nổi đình đám nhất thập kỷ về việc hãng phim thay đổi nội dung để tránh gây phản cảm với Bắc Kinh: Red Dawn (Contrafilm), một bộ phim do hãng phát hành vào năm 2012. Bộ phim, phiên bản làm lại của bộ phim Chiến tranh Lạnh về một Cuộc xâm lược Hoa Kỳ của Liên Xô, kể một câu chuyện hư cấu về một nhóm máy bay chiến đấu Mỹ chống lại sự chiếm đóng của Trung Quốc đối với Hoa Kỳ. Sau khi hoàn thành quá trình quay phim, các nhà làm phim đã biến các nhân vật phản diện thành binh lính Bắc Triều Tiên, bao gồm cả việc thay đổi kỹ thuật số các lá cờ và phù hiệu của Trung Quốc thành quân nhân của Triều Tiên.118

Red Dawn ban đầu được sản xuất bởi MGM Studios, nhưng hãng phim này đã phá sản vào năm 2010, và Sony Pictures đã tiếp quản phân phối bộ phim. Hãng truyền thông Vulture báo cáo rằng sự ưu tiên của Sony đối với “mối quan hệ Trung Quốc” đã dẫn đến những thay đổi, trích lời những người trong MGM nói rằng mặc dù MGM “có thể làm những gì [hãng] thích”, Sony – với tư cách là một công ty đa quốc gia – không thể “đủ khả năng để làm Trung Quốc nổi giận ”119

Theo Vulture, một trong những người trong cuộc của MGM nhớ lại khi nghe nói rằng phiên bản đối kháng Trung Quốc của bộ phim sẽ gặp vấn đề ở Trung Quốc “thông qua các tổ chức và trung gian  của chính phủ Trung Quốc .” 120 Thời báo Los Angeles đưa tin rằng các nhà ngoại giao Trung Quốc đã  nâng cao mức quan tâm  đối với các nhà sản xuất của Red Dawn bằng cách sử dụng một công ty sản xuất phim có văn phòng tại Hoa Kỳ và Trung Quốc làm trung gian và hòa giải.121

 Đối với nhiều nhà bình luận công khai, và đối với một số chuyên gia Hollywood mà PEN America đã nói chuyện, Red Dawn là một ví dụ về sự thay đổi do Trung Quốc thúc đẩy mà không cần gióng lên hồi chuông cảnh báo rõ ràng nào. Đối với những bộ phim hành động như Red Dawn, một nhà sản xuất ở Hollywood đã nói với PEN America rằng: “Đây không phải là những tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời, nơi mà việc thay đổi kẻ xấu sẽ thay đổi ý nghĩa của câu chuyện”. Nhưng nó không đơn giản như vậy. Phần cắt ban đầu của phim Red Dawn được cho là đã đưa ra một câu chuyện  về lý do tại sao Trung Quốc xâm lược Hoa Kỳ: một câu chuyện về việc Trung Quốc đã thực hiện tái chiếm đất nước này sau khi Hoa Kỳ không trả được nợ quốc gia.122 Câu chuyện đó đã bị loại bỏ vì sợ làm cho Bắc Kinh tức giận.

Nhưng Sony không phải là hãng phim duy nhất bị sờ gáy và buộc phải thay đổi bộ phim của mình làm hài lòng các quan chức và tăng cơ hội thành công ở Trung Quốc.

Các ví dụ khác bao gồm Tiến sĩ Strange (2016) của Marvel Studios, đã tẩy trắng một nhân vật chính  người Tây Tạng vì sợ sẽ gây nguy hiểm cho cơ hội của bộ phim ở Trung Quốc. Nhà biên kịch của bộ phim bom tấn Marvel, C. Robert Cargill, trong một lần xuất hiện trên phương tiện truyền thông, đã trích dẫn cơ quan kiểm duyệt Trung Quốc khi bảo vệ quyết định gây tranh cãi về việc chuyển đổi người cố vấn của nhân vật chính từ một nhân vật người Tây Tạng — từ thành phố Kamar-Taj hư cấu của Himalayan — thành người Celtic . Anh ấy nói, “Nếu bạn thừa nhận rằng Tây Tạng là một nơi và [nhân vật là] người Tây Tạng, bạn có nguy cơ bị  mất một thị trường khổng lồ khi hơn một tỷ người nghĩ rằng điều đó là nhảm nhí và lại còn liều lĩnh để chính phủ Trung Quốc phải ra tay, ‘Này, bạn biết đây là một quốc gia có nhiều khán giả xem phim  nhất thế giới không ? Chúng tôi sẽ không chiếu phim của bạn vì bạn đã quyết định tham gia chính trị. ”123

Vài ngày sau tuyên bố này, Cargill đã rất đau lòng khi thừa nhận rằng đây là  “SỰ BIỆN MINH CỦA TÔI, không phải của Marvel” và ông “không tham gia vào bất kỳ cuộc thảo luận hay quyết định tuyển diễn viên nào.” 124 Bản thân Marvel cũng im lặng trước cuộc tranh cãi.125 Nhưng ngay cả khi người ta chấp nhận tuyên bố “SỰ BIỆN MINH CỦA TÔI” sau đó của Cargill bằng giá trị mặt ( face value )  câu trả lời của anh ta  đã cho thấy của một nhà biên kịch phải  tính đến thái độ của chính phủ Trung Quốc đối với Tây Tạng khi xác định câu chuyện của anh ta nên được kể như thế nào. Trên thực tế, ý kiến ​​trong câu trả lời của Cargill gần như không hợp lý trong việc tôn trọng Bắc Kinh, đặt câu hỏi liệu Tây Tạng có tồn tại như một địa điểm cụ thể hay không.

Một số nhà bình luận và những người ủng hộ đã cáo buộc rằng việc tuyển diễn viên của Swinton được hiểu rõ hơn qua lăng kính tẩy trắng của Hollywood hơn là qua sự kiểm duyệt của Bắc Kinh.126 Tuy nhiên, ở đây, có vẻ như hai vấn đề giao nhau – đó là bằng cách trích dẫn rủi ro quy định từ các nhà kiểm duyệt Bắc Kinh, những người ra quyết định của Hollywood có thể biện minh cho việc tránh miêu tả các nhân vật châu Á có bản sắc châu Á một cách thiếu suy nghĩ kỹ và xử lý kém tế nhị.

Đề cập của Cargill về những rủi ro khi trở thành “chính trị” cũng đáng chú ý. Nghe một câu chuyện được viết với nhân vật Tây Tạng là chính trị hơn, hay viết yếu tố đó không tồn tại? Cả hai đều là những hành động chính trị, nhưng trong suy nghĩ của Cargill, những điều cấm kỵ của Bắc Kinh rõ ràng là điều luật phải đối mặt  hàng ngày.  Và mặc dù có vẻ như Người cũ – The Old One có thể không đến từ Tây Tạng mà đến từ một khu vực lân cận như Nepal hoặc Bhutan, không có dấu hiệu công khai nào cho thấy một động thái như vậy đã từng được xem xét – ngụ ý rằng những người ra quyết định ở Hollywood có thể nhìn thấy bất kỳ hình ảnh nào của Himalayan các nhân vật có khả năng nhạy cảm về mặt chính trị.

Một ví dụ nổi bật khác — và gần đây — về các quyết định nội dung do kiểm duyệt như vậy là sự biến mất bí ẩn của lá cờ Đài Loan trong đoạn giới thiệu năm 2019 cho phần tiếp theo của Top Gun được nhiều người mong đợi (Skydance Media et al., 2020). Khi đoạn giới thiệu cho bộ phim được phát hành, những người xem tinh mắt lưu ý rằng chiếc áo khoác bomber da của Tom Cruise — được trang trí bằng những miếng vá của Navy Tour — đã thay đổi kể từ khi xuất hiện trong bộ phim gốc năm 1986. Thay cho lá cờ Nhật Bản chỉ đơn giản là một hình tam giác màu đỏ trên nền trắng, và thay cho áo khoác của cờ Đài Loan Cruise giờ đây có một miếng vá ngẫu nhiên thoạt nhìn trông giống như lá cờ .127. Mô tả quốc kỳ Đài Loan là mục tiêu chính để kiểm duyệt ở Trung Quốc. Tuy nhiên, cho rằng bộ phim đã hơn một năm kể từ khi phát hành, có vẻ như Paramount Studios đã không đợi các nhà kiểm duyệt xem sản phẩm cuối cùng trước khi quyết định rằng tốt hơn là nên chuyển lá cờ Đài Loan thành một biểu tượng vô nghĩa.

Khi đoạn giới thiệu Maverick được phát hành, người xem quen thuộc với bộ phim gốc và với ý nghĩa lịch sử của các bản vá lỗi đã nhanh chóng kêu gọi Paramount thay đổi tủ quần áo của Cruise. Paramount  đã làm việc với gã khổng lồ truyền thông Trung Quốc TenCent về việc tiếp thị và phân phối cho bộ phim và  không đưa ra bình luận nào.128

Hollywood không phải là ngành công nghiệp điện ảnh duy nhất từng cảm thấy — và đôi khi phải chịu áp lực của Bắc Kinh. Năm ngoái, các nhà sản xuất của bộ phim tuyển tập Đức Berlin, I Love You (Rheingold Films và Walk on Water Films, 2019) đã loại bỏ một phần của bộ phim do nghệ sĩ bất đồng chính kiến ​​Trung Quốc  Ngải Vị Vị (Ai Weiwei)  đạo diễn khỏi bản cắt cuối cùng. Hai trong số các nhà sản xuất của bộ phim đã công khai xác nhận rằng phân đoạn này đã bị xóa do lo ngại về tư cách nghệ sĩ không phải là nhân vật được hoan nghênh ở Trung Quốc.129 Nói cách khác, việc tự kiểm duyệt phim do Bắc Kinh áp đặt này không phải chỉ  áp dụng đối với  Mỹ.

Bất chấp những ví dụ được ghi nhận và bị nghi ngờ rộng rãi về sự hợp tác tích cực của các hãng phim với các nhà kiểm duyệt, cuối cùng, việc tự kiểm duyệt của Hollywood là không thể quan sát hoặc ghi lại, bởi vì nó liên quan đến những bộ phim chưa bao giờ có cơ hội thành công ngay từ đầu vì sợ rằng phim sẽ không bao giờ thâm nhập vào thị trường Trung Quốc. Hay như Michael Berry, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc tại UCLA, đã mô tả điều đó với PEN America: “Câu chuyện lớn không phải là những gì sẽ thay đổi, mà là những gì thậm chí không bao giờ được bật mí.” 130

Bên cạnh việc cắt giảm hoặc thay đổi nội dung, các hãng phim thường xuyên đi xa hơn, thêm vào những cảnh phim chỉ dành cho khán giả Trung Quốc. Iron Man III (Marvel Studios, 2013) là ví dụ nổi tiếng nhất: Marvel Studios đã thêm các cảnh vào bản phát hành phiên bản Trung Quốc, trong đó các bác sĩ Trung Quốc làm việc điên cuồng để cứu sống Iron Man. Các phần bổ sung quá lố, quá khác biệt so với phần còn lại của bộ phim, đến nỗi nhiều nhà bình luận Trung Quốc đã cho rằng chúng là sự ngông cuồng vô độ.131

Những người sáng tạo ra Iron Man III đã  khom lưng để tối đa hóa cơ hội được chấp thuận ở Trung Quốc. Các nhà sản xuất của bộ phim, đã nhận được một khoản đầu tư tài chính đáng kể từ nhà sản xuất phim DMG có trụ sở tại Bắc Kinh và được quay một phần tại Bắc Kinh, cũng cho phép các nhà quản lý Trung Quốc đến thăm phim trường và “tư vấn” về các quyết định sáng tạo, theo những người được giới thiệu  là nhà sản xuất và người đã nói chuyện ẩn danh với New York Times.132 Thật ngạc nhiên, tờ Times đã mô tả mức độ hợp tác này – điều mà chỉ hai thập kỷ trước đây không thể tưởng tượng nổi  là có thể xảy ra  như một cách tiếp cận “ xuất hiện tình cờ  “  nhằm mục đích hạn chế sự can thiệp của Trung Quốc. ”133

Đổi lại mức độ hợp tác này, hãng phim đã nhận được một số đặc quyền đáng kể. Nhà phân tích phim Trung Quốc Robert Cain kết luận rằng “bằng cách hợp tác chặt chẽ với chính phủ Trung Quốc,” các hãng phim đã đảm bảo cho mình một loạt lợi ích, bao gồm cả ngày phát hành tối ưu, thái độ của chính phủ dễ chịu hơn nhiều đối với quảng cáo phim của họ và “mức độ tiếp cận phương tiện truyền thông ở Trung Quốc. ”134 Lợi ích cuối cùng đó bao gồm một phân đoạn quảng cáo cho bộ phim trên Gala Tết Nguyên Đán hàng năm của CCTV, một vị trí dễ nhìn thấy sẽ không thể thực hiện được nếu không có sự đồng ý tích cực của Đảng.

Những điều cấm đối với các ý tưởng phim mang tính chất đặc thù

Trong hệ thống kiểm duyệt của Bắc Kinh, có một số chủ đề thường được hiểu là không thể chạm tới: các vùng lãnh thổ tranh chấp của Tây Tạng, Đài Loan, Tân Cương và Biển Đông; môn tu luyện tinh thần của Pháp Luân Công; các nhà lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc; cuộc biểu tình đòi dân chủ ở Quảng trường Thiên An Môn năm 1989 hoặc ở Hồng Kông năm 2019; và bất cứ điều gì làm nghi ngờ quyền cai trị Trung Quốc của ĐCSTQ.135 Điều này không có nghĩa là phim về những chủ đề này không tồn tại. Thay vào đó, điều đó có nghĩa là các nhà làm phim cố gắng làm những bộ phim như vậy sẽ cần phải có sự “hợp tác” chặt chẽ hơn với các nhà kiểm duyệt của chính phủ so với trường hợp khác, để bộ phim hoàn chỉnh sẽ khắc họa ĐCSTQ theo một cách tích cực. Khi nói đến những chủ đề “nhạy cảm” như vậy, các nhà làm phim được đưa ra một sự lựa chọn rõ ràng: làm một bộ phim tích cực tâng bốc Đảng hoặc hoàn toàn không làm bộ phim.136

Nhưng các nhà kiểm duyệt không giới hạn ánh nhìn của họ vào những khu vực rõ ràng này. Thay vào đó, các cơ quan quản lý đôi khi có thể tuyên bố rằng toàn bộ thể loại, truyện ngắn hoặc danh mục nội dung phim nằm ngoài giới hạn.137 Những lệnh cấm như vậy không phải lúc nào cũng được thực thi; thay vào đó, nhà kiểm duyệt có thể từ bỏ các quy tắc này nếu họ xác định rằng thông điệp tổng thể của bộ phim phục vụ lợi ích của Bắc Kinh hoặc đôi khi ngay cả khi lợi ích kinh tế của việc phê duyệt một bộ phim vượt qua sự quản chế.138

Nhiều lệnh cấm của ĐCSTQ đối với nội dung phim cụ thể có vẻ là tùy tiện hoặc thậm chí không thể hiểu được đối với những người trong cuộc ở Hollywood, những người có thể không  hiểu biết hoặc đánh giá đúng một thực tế là nhiều lệnh cấm này dường như có lý do chính trị hoặc xã hội cụ thể  và thường gắn chặt với các nỗ lực tuyên truyền của ĐCS TQ .139

Ví dụ, những câu chuyện du hành thời gian đã được biết đến như một câu chuyện “không nên đi – No Go ”  trong nhiều năm ở ngành phim ảnh.  Vào năm 2011, SARFT đã xuất bản một tài liệu “hướng dẫn” tuyên bố rằng các nhà sản xuất phim đã “đối xử với lịch sử vốn nghiêm túc theo cách phù phiếm”, một tuyên bố khiến các nhà làm phim lưu ý rằng các nhà kiểm duyệt phim sẽ áp đặt lệnh cấm mô tả du hành thời gian.140 The tài liệu hướng dẫn cung cấp ít thông tin về lý do tại sao ĐCSTQ cảm thấy khó chịu với việc du hành thời gian. Một nhà sản xuất Hollywood PEN America đã nói chuyện với giả thuyết rằng các quan chức Đảng đã cảnh giác với hàm ý rằng lịch sử chính trị của chính Trung Quốc có thể bị thay đổi trong một vũ trụ hư cấu như vậy.

Một lệnh cấm lâu đời khác được áp dụng đối với truyện ma, với việc các nhà kiểm duyệt Trung Quốc ra tay ngăn chặn những bộ phim như vậy đến với màn ảnh Trung Quốc. Năm 2008, Cục Quản lý Nhà nước về Báo chí, Xuất bản, Phát thanh, Điện ảnh và Truyền hình của Bắc Kinh đã ban hành hướng dẫn hạn chế nội dung đối với phim mô tả “khủng bố, ma quái và siêu nhiên”. 141 SAPPRFT đã tăng gấp đôi những hạn chế này vào năm 2015 bằng cách mở rộng chúng cho các chương trình truyền hình. Chính những quy định này được cho là đã khiến bản làm lại Ghostbusters 2016 (Columbia Pictures và cộng sự) không được chiếu ở Trung Quốc và Pirates of the Caribbean: Dead Man’s Chest năm 2006 (Walt Disney Pictures & Jerry Bruckheimer Films) trước đó.142 Mặc dù Ban Tuyên giáo Trung ương bây giờ xử lý kiểm duyệt phim, những hạn chế  từ thời  cơ quan SAPPRFT này vẫn được hiểu một cách rộng rãi  là giữ nguyên hiệu lực.

Sự thật này dường như khá được nhiều người biết đến trong số các chuyên gia Hollywood mà PEN America đã nói chuyện. “Ở Hollywood, bạn không thể làm bộ phim Ghost Demi Moore nữa,” một nhà văn Hollywood nói, khi đề cập đến thực tế rằng bộ phim có lẽ sẽ gặp phải những hạn chế này ở Trung Quốc. “Bộ phim đó không thể được thực hiện.”

Trong khi lời giải thích phổ biến nhất cho lệnh cấm là sự thù địch được cho là từ các quan chức ĐCSTQ đối với “mê tín dị đoan”, những người khác lại lập luận rằng lý do thực sự là chính trị, dựa trên cách sử dụng lịch sử trong văn học Trung Quốc và truyện dân gian về “ma quỷ” như một phép ẩn dụ cho tham nhũng Nghệ sĩ Aowen Jin giải thích trong một bài báo năm 2015 về chủ đề này, “Cấm những câu chuyện ma nghe có vẻ gần như vô lý và buồn cười đối với phương Tây,” nghệ sĩ Aowen Jin giải thích trong một bài báo năm 2015 về chủ đề này, “nhưng nó mang theo nỗi sợ lịch sử sâu xa mà chính phủ cảm thấy đối với chính người dân của mình. ”144 Tất nhiên, các yếu tố chính trị của lệnh cấm này thường vô hình đối với các nhà điều hành Hollywood khi đánh giá xem có nên bật đèn xanh cho một bộ phim ma hay không và cân nhắc xem các quy định của Bắc Kinh sẽ ảnh hưởng như thế nào đến lợi nhuận tài chính của một bộ phim như vậy.

Tuy nhiên, quy tắc này cũng có thể được miễn nếu các nhà kiểm duyệt quyết định rằng một bộ phim ma phù hợp với họ. Một ví dụ là loạt phim Harry Potter, tác phẩm điện ảnh khổng lồ sử dụng cả ma và siêu nhiên; Các nhà kiểm duyệt đơn giản là không thể phớt lờ sự quan tâm của công chúng Trung Quốc đối với hiện tượng toàn cầu.145 Một ví dụ điển hình khác là Coco (Walt Disney Pictures & Pixar Animation Studios), câu chuyện ma chủ đề Ngày chết chóc năm 2017 của Pixar. Các nhà bình luận lưu ý rằng câu chuyện dường như không nhận được một suất chiếu hạn ngạch đáng thèm muốn, vì chủ đề của câu chuyện tập trung vào ma và siêu nhiên. Tuy nhiên, bộ phim đã kiếm được một suất chiếu hạn ngạch và tiếp tục thu về khoảng 170 triệu đô la ở Trung Quốc — một con số lớn hơn cả 12 phim cuối cùng của hãng phim chiếu ở Trung Quốc cộng lại.146

Sự chấp thuận của Coco đã khởi đầu cho một loạt suy đoán về cơ sở để từ bỏ lệnh cấm thông thường đối với truyện ma, với quan điểm chung là bộ phim tập trung vào nghĩa vụ gia đình vượt trội hơn các yếu tố siêu nhiên trong suy nghĩ của các nhà quản lý Trung Quốc. “Giống như Mexico có Ngày của người chết (Día de los Muertos), Trung Quốc có  Lễ Thanh minh : một ngày lễ để tôn kính tổ tiên của một người,” Rob Cain của Forbes ghi nhận.147

Tuy nhiên, hành động cân bằng này có nghĩa là các nhà văn Hollywood và những người ra quyết định khác có thể thấy mình đang cố gắng đối trọng hoặc làm mềm các góc cạnh của những câu chuyện siêu nhiên để xoa dịu các nhà kiểm duyệt Trung Quốc. Một nhà sản xuất Hollywood nói với PEN America: “Có những cách giải quyết. “Ví dụ, bạn có thể làm một bộ phim ma, nếu cuối phim bạn nói rõ rằng đó chỉ là một giấc mơ.”

Việc Bắc Kinh sẵn sàng cấm toàn bộ thể loại tiểu thuyết – truyện ma, truyện du hành thời gian – chứng tỏ tầm rộng của việc kiểm duyệt phim, ngay cả khi Bắc Kinh không nhất quán trong việc thực hiện các lệnh cấm này trên thực tế. Việc các nhà làm phim tránh những thông điệp hoặc điểm cốt truyện nhất định có thể phản ánh không tốt về Bắc Kinh là chưa đủ; họ cũng phải tính đến những thể loại kể chuyện nào mà ĐCSTQ ít có khả năng chấp thuận hơn. Và khi những người ra quyết định ở Hollywood nội bộ hóa quy trình kiểm duyệt này ( để đáp ứng yêu cầu của TQ )  nó dẫn đến kết quả về những câu chuyện họ kể — và tương ứng, những câu chuyện mà khán giả đến rạp của  cả thế giới xem

Coronavirus, Kiểm duyệt và Hậu quả của những Thay đổi “Không quan trọng”

Vào năm 2013, các giám đốc điều hành tại Paramount Studios đã yêu cầu thay đổi lời thoại trong một cảnh trong bộ phim về thây ma của Brad Pitt là World War Z (Skydance Productions et al.), Nơi một số nhân vật đang thảo luận về nguồn gốc của sự bùng phát zombie, phải được thay đổi để virus không bắt nguồn từ Trung Quốc – nơi mà nguồn tài liệu của bộ phim được chỉ định ban đầu.148 Một giám đốc điều hành của Paramount, nói chuyện ẩn danh với phương tiện truyền thông The Wrap, thừa nhận rằng lý do thay đổi liên quan đến việc hãng phim muốn thông qua quá trình xem xét phim trong Trung Quốc, nói “Đó không phải là một điểm cốt truyện lớn. . . Nhưng có thể an toàn khi nói rằng [hãng phim] sẽ muốn phát hành ở đó. ”149

Những nỗ lực của Paramount, cần lưu ý, đã không thành công: World War Z không bao giờ có ngày phát hành ở Trung Quốc, khiến một số người suy đoán rằng liệu người dẫn đầu và đồng sản xuất của bộ phim, Brad Pitt, vẫn bị trừng phạt vì diễn xuất năm 1997 của anh ấy trong Bảy năm ở Tây Tạng, hay việc phủ nhận có liên quan nhiều hơn đến lệnh cấm của Bắc Kinh đối với các yếu tố siêu nhiên trong phim hay không.150 Mặc dù vậy, việc chiếu  phim trên toàn thế giới đã loại bỏ tài liệu chỉ Trung Quốc là điểm xuất phát của virus.

Vào thời điểm đó, sự thay đổi này có thể chỉ là một sự thay đổi nhỏ — ai quan tâm liệu một loại vi-rút hư cấu có nguồn gốc từ Trung Quốc hay nơi khác, đặc biệt nếu nguồn gốc của vi-rút nằm ngoài cốt truyện của bộ phim? Nhưng tác giả của cuốn tiểu thuyết gốc, Max Brooks, thực sự đang cố gắng đưa ra một quan điểm — một quan điểm hiện tại có sức mạnh hơn tất cả, trong khi, kể từ khi phát hành báo cáo này, thế giới vẫn tiếp tục vật lộn với sự bùng phát của đại dịch COVID-19.

Trong một bài xã luận vào tháng 2 năm 2020, Brooks, tác giả của cuốn sách Thế chiến Z, giải thích rằng ông đã cố tình chọn Trung Quốc làm tâm điểm cho loại vi rút hư cấu của mình trong cuốn sách bởi vì “Tôi cần một chế độ độc tài với sự kiểm soát mạnh mẽ đối với báo chí. Nhận thức của cộng đồng giảm sút sẽ giúp bệnh dịch hạch của tôi có thời gian để lây lan, trước tiên là trong công đồng người dân địa phương, sau đó đến các quốc gia khác ” Trong bài xã luận của mình, Brooks cũng giải thích rằng việc ông từ chối kiểm duyệt các chương đó đã làm mất cơ hội xuất bản cuốn sách của mình ở Trung Quốc.151

Trong một cuộc phỏng vấn sau đó vào năm 2020 về COVID-19, Brooks nhắc lại rằng ông đã chọn cách xác định nguồn gốc của vi rút zombie hư cấu ở Trung Quốc một cách rõ ràng vì những loại vi rút này đặc biệt có khả năng lây lan sớm mà không bị phát hiện “ở một quốc gia không có báo chí tự do. Bởi vì nếu có tin đồn ở bất kỳ quốc gia nào có báo chí tự do, bạn có thể xác thực nó. Bạn thậm chí có thể xác nhận nó từ công dân địa phương. Nhưng ở một quốc gia như Trung Quốc, việc kiểm duyệt báo chí và cũng kiểm duyệt chính công dân của mình trên mạng xã hội, điều đó tạo ra một khoảng tối chín muồi cho các thuyết âm mưu. ”152 Điều này rất đáng chú ý: trong khi những kẻ chuyên quyền khác đặc biệt hạn chế phương tiện truyền thông của họ, thì không quốc gia nào sở hữu sự tinh vi về công nghệ hoặc mô hình tập trung quyền lực để tham gia vào việc kiểm duyệt toàn diện báo chí hoặc phương tiện truyền thông xã hội của họ theo cách mà Trung Quốc làm. Và mặc dù không quốc gia nào — kể cả những quốc gia có báo chí tự do — không bị các thuyết âm mưu xung quanh COVID-19, nhận xét của Brook cho thấy rõ ràng rằng ông đang cố gắng đưa một quan điểm chính trị cụ thể vào lựa chọn của mình.

Brooks giải thích thêm rằng “Tôi đang làm mô hình Thế chiến Z về đợt bùng phát dịch SARS đầu tiên, vào đầu những năm 2000. Vì dân số đông và mạng lưới giao thông nhanh chóng chưa đủ để vi rút có thể lây lan như cháy rừng, mà  còn cần một chính phủ sẵn sàng dập tắt sự thật, đó là những gì đã xảy ra với đợt bùng phát dịch SARS đầu tiên, nơi Tổ chức Y tế Thế giới biết rằng có điều gì đó đang xảy ra và Trung Quốc .Điều này đã gây ấn tượng với Eddie Murphy trong  phim “ Raw” với lời thoại  -“ này, nó không phải là tôi ,  rồi nó thoát ra  và đột nhiên nó có mặt trên khắp thế giới.”  Vì vậy, tôi đã nhìn lại, hy vọng thêm một lần nữa rằng Trung Quốc đã học được bài học của mình. Nhưng thực tế cho thấy  rõ ràng là chưa. ”153

Thật vậy, sự bùng phát COVID-19 đã chứng minh rất rõ sự nguy hiểm của một loại virus như vậy đang nổi lên ở một quốc gia không có tự do báo chí và nơi các nhà chức trách có thể nhanh chóng ngăn chặn những kẻ cố gắng cảnh báo mối nguy thực sự .

 Để quảng bá cho câu chuyện anh hùng của riêng mình xung quanh COVID-19, ĐCSTQ đã thực hiện một loạt các hành động chuyên quyền, bao gồm cả vi phạm nhân quyền: họ đã biến các nhà báo độc lập đưa tin về virus vào  các địa điểm“ hố đen giam giữ cấm giao tiếp “154,  phóng viên nước ngoài bị trục xuất về virus , 155 , phạt cả những người chỉ trích và tố giác một cách im lặng, 156 kiểm duyệt công dân của họ, 157 áp đặt các giới hạn chính trị đối với việc công bố nghiên cứu học thuật về vi rút, 158 và bắt giữ những người bất đồng chính kiến ​​dưới chiêu bài “kiểm tra phòng chống coronavirus.” 159 Trong bối cảnh đó, Hollywood sẵn sàng chấp nhận ý chí của chính quyền Trung Quốc  để được coi là “ sạch bệnh “ và sự thỏa hiệp này  không còn là một điểm nhỏ không quan trọng nữa rồi.

Thay vào đó, quyết định của studio xóa bỏ các chi tiết về cách thức bùng phát dịch bệnh ở Trung Quốc đã đi ngược lại ý định ban đầu của tác giả của tài liệu nguồn, người đã hành động rất cân nhắc trong việc xác định nguồn gốc của virus ở Trung Quốc ngay cả khi các chính phủ trên khắp thế giới — bao gồm cả Chính quyền Trump ở Hoa Kỳ160 có những hành động chống lại  sự che giấu thông tin chính xác về coronavirus vì lý do chính trị.  Lập luận của Brooks  hơn bao giờ hết trong hoàn cảnh dịch bệnh là rất đáng chú ý  nhưng đã bị xóa khỏi bộ phim.

Ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với các chân dung Trung Quốc

Có lẽ một trong những khía cạnh được thảo luận nhiều nhất về mối quan hệ mới của Hollywood với Bắc Kinh là khía cạnh mà những người trong cuộc ở Hollywood thường mô tả là “xu nịnh” — cố ý định hướng các cảnh, nhân vật, bối cảnh hoặc chủ đề cụ thể để thu hút Bắc Kinh tốt hơn. Ví dụ, một trong những cách dễ thấy nhất mà các hãng phim Hollywood nhắm đến để thu hút tốt hơn các phòng vé Trung Quốc là đảm bảo rằng nhiều loạt phim hàng đầu của họ — từ Fast and the Furious đến vũ trụ mở rộng Marvel — có ít nhất một người Trung Quốc nhân vật, cảnh hoặc tình tiết phụ.161

Theo một cách nào đó, nỗ lực của Hollywood trong việc kể nhiều câu chuyện quốc tế hơn và bao gồm nhiều diễn viên và nội dung Trung Quốc hơn thể hiện một bước tiến hơn là một bước lùi.162 Khi được nhìn qua lăng kính lịch sử của Hollywood về việc khắc họa người châu Á và người Mỹ gốc Á thông qua những định kiến ​​xúc phạm — từ nhiều thập kỷ miêu tả “khuôn mặt vàng” để tẩy trắng các nhân vật châu Á trong các bộ phim studio gần đây hơn như Avatar: The Last Airbender (Nickelodeon Movies et al., 2010) và Ghost in the Shell (DreamWorks Pictures et al., 2017) 163— Một động thái hướng tới việc miêu tả ba chiều chính xác và thực chất hơn về các nhân vật châu Á cũng như cách kể chuyện đa dạng hơn để thực sự thu hút khán giả châu Á được hoan nghênh và đã quá hạn. Điều này đặc biệt xảy ra trong thời gian gia tăng chứng sợ sinophobia ở Hoa Kỳ trong bối cảnh đại dịch COVID-19 và ngôn ngữ rõ ràng về sinophobic của Tổng thống xung quanh vi rút.164

Tất nhiên, không có hại gì khi những lời kêu gọi như vậy đối với khán giả Trung Quốc có ý nghĩa tài chính đáng kể. “Có một cốt truyện phụ có nhân vật Trung Quốc, điều này cũng cho phép cơ hội mở rộng cốt truyện phụ đó trong phiên bản câu chuyện được kể ở Trung Quốc, là điều tuyệt vời cho các hãng phim từ góc độ tài chính,” nhà biên kịch Howard Rodman lưu ý. “Vậy quyết định chọn diễn viên Trung Quốc vào các vai phụ là bớt mù màu bao nhiêu phần trăm, và bao nhiêu là tính toán và cơ hội?” 165 Câu trả lời, chắc chắn nhất, là cả hai .

Nhưng những ý định tuyên truyền của Bắc Kinh khiến phép tính của các nhà làm phim Hollywood càng trở nên phức tạp. Xét cho cùng, khán giả Trung Quốc không phải là người quyết định xem một bộ phim Hollywood nào đó có được ra rạp hay không. Chính phủ Trung Quốc là người nắm giữ quyền lực đó. Do đó, các hãng phim Hollywood không có một mà có ba động lực cho sự ngông cuồng như vậy: kể những câu chuyện quốc tế chân thực hơn, thu hút khán giả Trung Quốc và đứng về phía tốt của chính phủ Trung Quốc.

Trong nhiều trường hợp – và chắc chắn đối với bất kỳ người ngoài nhìn vào – hầu như không thể tìm ra những động lực này. Và khi những động cơ này không rõ ràng, nhà làm phim Hollywood rất dễ đưa ra quyết định về nội dung thu hút Bắc Kinh, nhưng lại biện minh cho những quyết định này bằng cách nói với những người khác, và có thể ngay cả với chính họ, rằng họ được thúc đẩy bởi mong muốn hấp dẫn Khán giả Trung Quốc .166

 Như đã nêu trong các ví dụ trong báo cáo này, các hãng phim ở Hollywood đã chuyển địa điểm sang Trung Quốc, thêm các tài liệu tham khảo dành riêng cho Trung Quốc vào kịch bản, và cố gắng miêu tả Trung Quốc như một “diễn viên giỏi” trong các bộ phim. Một số đã đi xa hơn để thêm vào những mô tả tích cực về chế độ quan chức của Trung Quốc, thường đóng vai trò là một vị cứu tinh của nhân loại. Chỉ trong ba ví dụ, bộ phim năm 2012, bộ phim thảm họa năm 2009 của Columbia Pictures của Roland Emmerich, bộ phim Gravity của anh em nhà Warner năm 2013 của đạo diễn Alfonso Cuarón, và Arrival, bộ phim về cuộc xâm lược của người ngoài hành tinh năm 2016 của Paramount, tất cả đều thể hiện kết thúc có hậu của họ khi Lực lượng Trung Quốc đến giải cứu.167 Hơn nữa, hiện nay người ta thường chấp nhận rằng sẽ không có nhân vật phản diện Trung Quốc nào trong bất kỳ bộ phim Hollywood nào trong những năm tới vì doanh thu phòng vé của Trung Quốc quá quan trọng.168

Một số sự ngỗ ngược này rõ ràng đến mức thực tế lại không được khán giả Trung Quốc đón nhận. Chẳng hạn, các nhà bình luận Trung Quốc đã không ngại sử dụng thuật ngữ “hua ping” hoặc “bình hoa” để chỉ trích các diễn viên Trung Quốc đóng những vai không đáng kể, phản ánh mong muốn của Hollywood là đi tắt đón đầu trên con đường đến  thành công tại các rạp chiếu phim Trung Quốc.169

Một ví dụ về  “hua ping” đó là vai diễn của nữ diễn viên Trung Quốc Trương Tịnh Sơ trong Mission: Impossible – Rogue Nation (Skydance Productions et al.) Năm 2015, một bộ phim nhận được sự hỗ trợ tài chính từ China Movie Channel thuộc sở hữu nhà nước cũng như tập đoàn Alibaba của Trung Quốc. Vị trí của Zhang trong phim đã được quảng bá là “chính” và “vai chính” trên báo chí trước khi bộ phim ra mắt. Sau đó, khán giả đã rất ngạc nhiên khi thấy rằng trong phim, Zhang chỉ có thời lượng chiếu ít hơn 40 giây.170

Trong một ví dụ khác, các áp phích trên mạng xã hội Trung Quốc đã bình luận với vẻ thất vọng về bộ phim hành động Kong: Skull Island năm 2017 (Legendary Pictures & Tencent Pictures), trong đó nổi bật là nữ diễn viên Trung Quốc Cảnh Thiên trong hoạt động tiếp thị tại Trung Quốc nhưng lại khiến nhân vật của Cảnh trở thành một vai phụ trong phim bản cắt cuối cùng.171 Trên trang đánh giá phim Trung Quốc Douban, một nhà bình luận phàn nàn rằng Jing trông giống như “một khách du lịch bình thường” so với các diễn viên phương Tây cũng đóng vai nhà khoa học, trong khi một người khác viết “khi tôi nhìn thấy Jing Tian, ​​tôi cảm thấy rất xấu hổ khi là một người Trung Quốc . ”172

Tất nhiên, đối với phản ứng của công chúng đối với bất kỳ bộ phim nào, tình cảm này không phổ biến. Một cư dân mạng đã bình luận về bộ phim, “Cuối cùng Cảnh Thiên đã cứu thế giới, Trung Quốc muôn năm.” 173

Là một tổ chức cam kết tôn vinh và thúc đẩy sự đa dạng của tiếng nói văn học và nghệ thuật, PEN America tin tưởng mạnh mẽ rằng sự nhạy cảm văn hóa là điều cần được coi trọng, rằng những câu chuyện đa dạng cần được kể và người dân ở mọi quốc gia xứng đáng được nhìn thấy chính mình trên các phương tiện truyền thông  mà họ thưởng thức. Tuy nhiên, Trung Quốc – giống như bất kỳ nơi nào khác trên thế giới – là nơi mà mọi người có vô số ý kiến. ĐCSTQ có một lịch sử được ghi chép rõ ràng khi nhấn mạnh rằng “người dân” bị xúc phạm bất cứ khi nào cộng đồng quốc tế đặt câu hỏi về các ưu tiên của Đảng.174 Nhưng “người dân Trung Quốc” không phải là một khối, và các tuyên bố của chính phủ không nên bị nhầm lẫn với một đại diện đáng tin cậy cho thái độ của công chúng.

Một số người trong cuộc của Hollywood mà chúng tôi đã nói chuyện nhấn mạnh niềm tin của họ rằng Hollywood đang cải thiện khả năng kể những câu chuyện thực sự thu hút khán giả Trung Quốc, thay vì chỉ chèn một nhân vật Trung Quốc hoặc tình tiết phụ. Nhưng khi Hollywood tăng cường nỗ lực tập trung vào các nhân vật châu Á trong cách kể chuyện của họ, Bắc Kinh có thể trở nên quyết liệt hơn trong nỗ lực áp đặt sở thích chính trị của họ vào câu chuyện của một bộ phim.175 Lấy ví dụ, Bắc Kinh sẵn sàng lao vào cuộc tranh luận chính trị liên quan với bộ phim  Hoa Mộc Lan của Disney.

Mulan – hoa Mộc lan  (Walt Disney Pictures và cộng sự, 2020), với sự tham gia của nữ diễn viên người Mỹ gốc Hoa Crystal Liu, dự kiến ​​ra mắt vào tháng 8 năm 2020 tại Hoa Kỳ, là live-action làm lại tiếng Anh được mong đợi nhiều nhất từ ​​bộ phim hoạt hình năm 1998 về người Trung Quốc Người phụ nữ cải trang thành nam giới để chống lại những kẻ xâm lược.176 Vào tháng 8 năm 2019, sau khi quá trình quay chính của bộ phim đã hoàn thành, Liu đã đăng bài ủng hộ cuộc trấn áp của cảnh sát Hồng Kông đối với những người phản đối chế độ dân chủ. Đó là một hành động dẫn đến lời kêu gọi tẩy chay phim ở Hồng Kông nhưng được nhiều người Trung Quốc đại lục hoan nghênh.177

Bắc Kinh đã nhanh chóng sử dụng cuộc tranh cãi như một cơ hội để biến Hoa Mộc Lan thành một thử thách lòng trung thành, với một chiến dịch truyền thông xã hội được chính phủ hậu thuẫn chống lại các cuộc biểu tình ở Hồng Kông, dưới hashtag #SupportMulan. Chiến dịch #SupportMulan đã tràn ngập các kênh truyền thông xã hội của Trung Quốc và phương Tây.178 Một phóng viên, Rebecca Davis của Variety, lưu ý rằng một “ví dụ điển hình” của chiến dịch là một bài đăng trên mạng xã hội đã thêm “#SupportMulan” vào một hình ảnh so sánh những người biểu tình ở Hồng Kông với ISIS.179

Trên thực tế, nhiều kênh truyền thông xã hội đẩy hashtag #SupportMulan đã bị Twitter và Facebook đóng cửa sau khi được xác định là “thông tin sai lệch có phối hợp” liên quan đến các cuộc biểu tình. 180 Twitter, giải thích quyết định đóng cửa hơn 200.000 tài khoản từ Trung Quốc, đưa ra một tuyên bố giải thích rằng các tài khoản đã “cố ý và đặc biệt cố gắng gây ra bất hòa chính trị ở Hồng Kông, bao gồm cả việc làm suy yếu tính hợp pháp và vị trí chính trị của phong trào biểu tình,” kết luận thêm rằng chiến dịch đại diện cho một “phối hợp được nhà nước hậu thuẫn” nỗ lực thông tin sai lệch.181

Trong khi đó, Disney đã im lặng rõ ràng trong toàn bộ cuộc tranh cãi, không nhân danh quyền nói lên suy nghĩ của Liu và cũng không phẫn nộ về việc bộ phim của họ đã được đồng ý cho một chương trình chính trị cụ thể bôi nhọ phản đối ôn hòa.182 Disney có lẽ là thiếu tham gia. có ý nghĩa từ góc độ kinh doanh, cho phép họ kiềm chế việc xa lánh một hoặc nhiều khán giả tiềm năng cho bộ phim.183 Mặc dù vậy, sự im lặng công khai của hãng phim — liên quan đến một bộ phim xoay quanh lòng dũng cảm  dám bay lên  của một người phụ nữ khi đối mặt với hạn chế xã hội  càng cho phép Bắc Kinh sử dụng bộ phim của hãng phim như một công cụ tuyên truyền chống dân chủ mà không có phản ứng ngược.

“Phong trào” được chính phủ ủng hộ #SupportMulan chứng tỏ rằng ngay cả khi các hãng phim Hollywood có mục đích làm cho phim của họ càng ít gây phản cảm càng tốt — với định nghĩa “không gây khó chịu” sẽ phản ứng cao với những gì Bắc Kinh tuyên bố là xúc phạm – thì ĐCSTQ vẫn sẵn sàng để áp đặt một chương trình nghị sự chính trị cho những bộ phim này, tận dụng những tranh cãi thậm chí không lường trước được làm cơ hội để theo đuổi tuyên truyền sáng tạo của họ trong khi kéo các hãng phim đi cùng. Khi các nhà làm phim Hollywood cố gắng kể những câu chuyện ba chiều có liên quan đến các nhân vật Trung Quốc, thì nguy cơ can thiệp chính trị như vậy sẽ tăng lên.

Phần III: Thâm nhập thị trường Trung Quốc

Ngày nay, có một số cách để các hãng phim Hollywood định vị phim của họ để thâm nhập vào thị trường Trung Quốc.184 Mỗi con đường khác nhau cho phép Bắc Kinh gây thêm áp lực, nhằm tác động đến các hãng phim Hollywood hợp tác với các yêu cầu kiểm duyệt của họ. Vì vậy, chúng đáng được chia sẻ và thảo luận chi tiết hơn.

Đầu tiên, và quan trọng nhất, đó là hệ thống hạn ngạch. Kể từ năm 2012 – kết quả từ Thỏa thuận Hoa Kỳ-Trung Quốc về các vấn đề liên quan đến phim được công bố vào tháng 2 bởi Phó Tổng thống Joe Biden lúc bấy giờ cùng với Phó Chủ tịch Tập Cận Bình185 – Bắc Kinh đã đưa ra hạn ngạch 34 phim mở rộng cho các phim quốc tế được nhận vào quốc gia trên cơ sở chia sẻ doanh thu.186 Ngày nay, hạn ngạch vẫn ở mức 34, mặc dù Bắc Kinh thực thi nó một cách có chọn lọc. Ví dụ, từ năm 2016 đến năm 2019, Bắc Kinh cho phép chiếu hàng năm thêm một số phim quốc tế như một cách để thúc đẩy doanh thu phòng vé trong nước.187 Nhưng việc thực thi có chọn lọc này là đơn phương và các hãng phim nước ngoài không bao giờ có thể tin tưởng vào con số tăng trên 34.

Cơ sở chia sẻ doanh thu này (fenzhang pian, hoặc 分账 片) có nghĩa là các hãng phim Hollywood có phim được chấp nhận theo hạn ngạch nhận được lợi nhuận cao hơn khoảng 25% – vẫn thấp hơn nhiều so với 50% mà các hãng phim kiếm được trong nước và khoảng 40% mà họ sản xuất tại nhiều quốc gia trên thế giới.188

Nhưng phương án thay thế, mô hình “trả phí cố định” hoặc “mua đứt”, thường cung cấp ít hơn. Mô hình mua lại cho phép các hãng phim nước ngoài về cơ bản bán tất cả lợi nhuận từ việc phát hành bộ phim ở Trung Quốc cho nhà phân phối Trung Quốc, để đổi lấy một khoản phí cố định.189 Trong khi các hãng phim lớn lấp đầy gần như tất cả các điểm hạn ngạch, thì đó là các nhà sản xuất phim độc lập – không liên kết với bất kỳ studio nào — người thực hiện hầu hết các giao dịch mua lại này.

Cả hai mô hình này — chia sẻ doanh thu hoặc thu phí cố định — đều yêu cầu các cơ quan quản lý của chính phủ cho phép nhập khẩu phim để các nhà kiểm duyệt của Bắc Kinh có quyết định cuối cùng về việc liệu phim có bao giờ xuất hiện trên màn ảnh Trung Quốc hay không. Nhưng những bộ phim mà các hãng phim Hollywood đệ trình để đưa vào theo hạn ngạch là những vấn đề có cổ phần cao hơn, và do đó có nhiều khả năng phải đối mặt với cả kiểm duyệt từ Bắc Kinh cũng như tự kiểm duyệt từ Hollywood — như PEN America khám phá sâu trong các trang sau.

Có một mô hình khác để thâm nhập vào Trung Quốc mà các hãng phim Hollywood đang ngày càng khám phá: sản xuất chung, theo đó một hãng phim nước ngoài hợp tác với một hãng phim Trung Quốc, dưới sự hướng dẫn cẩn thận của Bắc Kinh, để sản xuất một bộ phim.190 Mô hình làm phim này về cơ bản thành công ở Bắc Kinh sự kiểm duyệt và ảnh hưởng của chính phủ ngay từ đầu của quá trình này, làm cho các sản phẩm chung trở nên độc nhất vô nhị trên quan điểm tự do ngôn luận.

Cuối cùng, Bắc Kinh có thể gây áp lực không chỉ trực tiếp lên các hãng phim Hollywood mà còn cả áp lực gián tiếp – dưới hình thức các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc và các doanh nghiệp có liên hệ với chính phủ tài trợ hoặc hợp tác với các hãng phim Hollywood để sản xuất phim. Những đối tác Trung Quốc này, ưu tiên các mối quan hệ của họ với Bắc Kinh, thường đóng vai trò trung gian giữa cơ quan kiểm duyệt và hãng phim, càng làm tăng thêm kỳ vọng rằng kiểm duyệt của ĐCSTQ chỉ là một phần khác của quy trình hãng phim.

 Hạn ngạch

Các công cụ mạnh mẽ của Bắc Kinh để kiểm duyệt phim Hollywood không chỉ bao gồm khả năng quyết định nội dung nào được phép cho khán giả Trung Quốc và diễn viên hoặc biên kịch nào là người không phải là người nổi tiếng ở Trung Quốc, mà còn là khả năng xác định phim nước ngoài nào nhận được thỏa thuận chia sẻ lợi nhuận tốt nhất . Hệ thống hạn ngạch — khả năng của các cơ quan quản lý Trung Quốc trong việc quyết định phim nào nhận được một trong số 34 suất đáng thèm muốn cho phim nước ngoài nhập khẩu theo thỏa thuận điện ảnh Hoa Kỳ-Trung Quốc năm 2012 — đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố khả năng ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với phim Hollywood.

Các hãng phim lớn của Hollywood chỉ gửi năm hoặc sáu trong số hàng chục bộ phim phát hành hàng năm của họ để xem xét ở Trung Quốc, dựa trên một tính toán rất cẩn thận. Những bộ phim được gửi thường là những bộ phim bom tấn với ngân sách làm phim và tiếp thị khổng lồ, những bộ phim mà hãng phim đã đầu tư một khoản tài chính lớn và nó mong đợi thu về nhiều nhất. (Chất lượng phim có xu hướng ít có ý nghĩa hơn: từ năm 1994 đến năm 2020, chẳng hạn, chỉ có chín người đoạt giải Oscar Phim hay nhất được chiếu ở Trung Quốc) .191 Như vậy, việc Bắc Kinh có thể cấp hoặc từ chối một suất hạn ngạch cho những bộ phim này có thể ảnh hưởng rõ rệt đến lợi nhuận tài chính của một studio trong năm.

“Không phải kiểm duyệt dựa trên nội dung mới là vấn đề”, một nhà văn Hollywood phát biểu với PEN America. “Đó là giới hạn đối với các bộ phim Mỹ phát hành tại Trung Quốc. Đó là sự kiểm duyệt thực sự đang diễn ra. Ngay bây giờ, đó là giới hạn thực sự về biểu đạt ý kiến. ”

“Đòn bẩy mà Trung Quốc có được là họ chỉ cung cấp một số lượng hạn chế cho phim nước ngoài,” một nhà sản xuất Hollywood khẳng định. “Các hãng phim muốn có được những vị trí đó.”

Do đó, một công cụ chính của Trung Quốc để định hình nội dung phim của Hollywood là điều dễ thấy – hiển nhiên ngay lập tức đối với bất kỳ hãng phim nào, nhưng hầu như không được công chúng xem phim ở Hoa Kỳ biết đến. Và mọi thứ khác, quan trọng nhất là lý do chính xác tại sao bất kỳ bộ phim cụ thể nào bị từ chối hoặc chấp nhận, đều không rõ ràng, góp phần vào bầu không khí không chắc chắn và tự kiểm duyệt. Như một nhà sản xuất ở Hollywood đã nói: “Nhận được hạn ngạch, bạn không có nhiều quyền kiểm soát đối với quá trình đó. Nhưng bạn có thể cắt bỏ bất cứ thứ gì có thể gây nguy hiểm cho cơ hội lọt vào danh sách của bạn ”.

Có một sự thua  thiệt rõ ràng trong hệ thống hạn ngạch đối với các bộ phim được sản xuất và phân phối độc lập hoặc bởi các hãng phim nhỏ. Các hãng phim “Big Six” ở Hollywood — Walt Disney, Paramount, Sony, Fox, Universal và Warner Brothers — dễ dàng đánh bại các đối thủ nhỏ hơn để có không gian đáng thèm muốn, đến mức các hãng phim này gần như độc quyền thống trị trong danh sách hạn ngạch.192 Và kể từ tháng 3 năm 2019, khi Disney mua lại hãng phim cạnh tranh Fox, danh sách các hãng phim lớn thống trị các dịch vụ hạn ngạch đã thu hẹp lại thành “Big Five”. 193

Có một số lý do kinh tế và pháp lý cho điều này. Các hãng phim lớn tạo ra những bộ phim bom tấn lớn mà khán giả có nhiều khả năng muốn xem tại rạp hơn, có nghĩa là các cơ quan quản lý – có vai trò kiểm duyệt có thể mâu thuẫn với vai trò thúc đẩy kinh tế của họ là phải khuyến khích các hãng phim nhỏ cùng phát triển. Ngoài ra, Hiệp định Điện ảnh Hoa Kỳ-Trung Quốc năm 2012 quy định rằng 14 trong số 34 phim phải có thể được chiếu ở các định dạng đặc biệt, chẳng hạn như định dạng 3D hoặc IMAX.194 Các hãng phim lớn, không phải các nhà làm phim độc lập hoặc các hãng phim nhỏ hơn, là nơi tốt nhất để sản xuất các định dạng chuyên biệt như vậy cho phim của họ.195

Hơn nữa, các giám đốc điều hành hãng phim lớn thường có mối quan hệ chính với Washington mà họ có thể tận dụng để tác động đến các cuộc đàm phán Mỹ-Trung liên quan đến thế giới điện ảnh, 196 bằng chứng là Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ, nhóm thương mại được coi là nhiều nhất. kết nối chặt chẽ với các hãng phim hàng đầu, đã là công cụ rất quan trọng trong việc định hình cả thỏa thuận điện ảnh năm 2012 và phụ lục năm 2015 tiếp theo của thỏa thuận.197

Bất kể lý do là gì, lợi thế này đối với các hãng phim lớn hơn giúp củng cố sự thống trị thị trường toàn cầu của họ. “Ít bộ phim mang lại lợi ích cho một số người nhất định và chúng tôi đang đối phó với hệ thống kiểm duyệt có lợi cho các hãng phim lớn”, một nhà văn Hollywood nói với PEN America. Miễn là những hạn chế này mang lại lợi thế cho các hãng phim lớn hơn so với các đối thủ cạnh tranh nhỏ hơn của Mỹ hoặc quốc tế, áp lực của ngành đối với các nhà hoạch định chính sách của Mỹ trong việc thúc đẩy các đối tác Trung Quốc thay đổi có lẽ sẽ là nửa vời.

Stanley Rosen của USC giải thích: “Sự thay đổi quan liêu gần đây đối với Ban Tuyên giáo Trung ương có thể làm nặng thêm vấn đề này về phía các hãng phim lớn, đặc biệt là các hãng phim đã chủ động tuân thủ kiểm duyệt sớm vào quá trình làm phim, Stanley Rosen của USC giải thích:“ Bất kỳ ai làm phim kinh phí vừa và nhỏ đều sẽ gặp khó khăn khi vào Trung Quốc [hiện tại]. . . bởi vì các nhà phân phối Trung Quốc miễn cưỡng mua phim kinh phí vừa và nhỏ tại các chợ phim hoặc liên hoan phim vì họ không có cách nào biết được liệu các rạp có sẵn sàng hoặc thậm chí được phép chiếu hay không. Không ai [ở Trung Quốc] muốn mạo hiểm làm mất lòng Đảng Cộng sản, vậy tại sao lại chiếu phim Mỹ trong thời kỳ chiến tranh thương mại? Những bộ phim có nhiều khả năng được chiếu sẽ chủ yếu là những bộ phim bom tấn đã qua và hoàn thiện quy trình kiểm duyệt chính thức ngay từ đầu, hoặc những bộ phim Mỹ có sự đầu tư đáng kể của Trung Quốc, vì vậy bạn có thể biết liệu chúng có được chiếu hay không.  Nhưng với những bộ phim kinh phí nhỏ này, bạn sẽ không biết [liệu chúng có được chấp thuận hay không] cho đến khi bạn thực sự mua phim, vậy tại sao phải chớp lấy cơ hội? ”198

 

Đại sứ Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Robert Lighthizer, các nhân viên cấp cao và các thành viên nội các gặp gỡ với Phó Thủ tướng Trung Quốc Liu He và các thành viên trong phái đoàn của ông cho cuộc đàm phán thương mại Hoa Kỳ-Trung Quốc vào Thứ Tư, ngày 30 tháng 1 năm 2019, tại Phòng Tiếp tân Ngoại giao ở Eisenhower Executive Tòa nhà Văn phòng tại Nhà Trắng. Ảnh của Andrea Hanks

Thu phí cố định hoặc mua  đứt phim nước ngoài

Trong khi phần lớn sự chú ý trong mối quan hệ Hollywood-Bắc Kinh được đặt vào phim hạn ngạch, có những phim Hollywood khác được chiếu ở Trung Quốc theo một mô hình kinh tế khác: mô hình thu phí cố định hoặc mua lại199 Theo mô hình này, các hãng phim nước ngoài về cơ bản bán tất cả lợi nhuận từ việc phát hành bộ phim tại Trung Quốc cho nhà phân phối Trung Quốc, đổi lấy một khoản phí cố định. Trong khi các hãng phim lớn lấp đầy gần như tất cả các điểm hạn ngạch, thì chính các nhà sản xuất phim độc lập — không liên kết với bất kỳ hãng phim nào — thực hiện hầu hết các giao dịch mua lại này.

Kênh này – ước tính mang lại khoảng 30 đến 40 phim mỗi năm 200 – từ lâu đã được coi là anh em họ hàng kém cỏi của thỏa thuận chia sẻ doanh thu mà các phim hạn ngạch được hưởng. Tuy nhiên, khi phòng vé Trung Quốc tăng trưởng, các nhà phân phối của Bắc Kinh đã bắt đầu mở rộng các hợp đồng phân phối có lợi hơn cho các nhà làm phim nước ngoài, đưa ra các thỏa thuận chia sẻ doanh thu mới. Một thông tin liên quan –  một số ít phim đủ điều kiện cho mô hình “lai” — chúng bắt đầu là phim có thu phí cố định nhưng đủ điều kiện để chia sẻ doanh thu sau khi phim đạt được tổng lợi nhuận phòng vé cố định (cao) nhất định.

Những mô hình này có thể giúp nới lỏng sự kìm kẹp của hệ thống hạn ngạch như một công cụ kiểm duyệt, bằng cách giảm bớt tầm quan trọng của việc nhận được một điểm hạn ngạch. Nhưng phim nhập khẩu theo hợp đồng mua lại vẫn phải có nội dung được kiểm duyệt của nhà nước phê duyệt trước khi được chiếu. Ngoài ra, ngành phân phối phim của Bắc Kinh hầu như thuộc sở hữu hoàn toàn của các doanh nghiệp nhà nước, Tổng công ty Tập đoàn Điện ảnh Trung Quốc và Hoa Hạ, 202, do đó, có rất ít không gian cho các nhà phân phối phim Trung Quốc chống lại các quy định kiểm duyệt của chính quốc gia họ. Cuối cùng, Bắc Kinh có thể chấm dứt hoạt động này bằng một từ ngữ, khiến việc phụ thuộc vào phim mua lại trở thành một chiến lược nguy hiểm đối với các hãng phim Hollywood.203

Sản xuất chung

Tránh hoàn toàn hạn ngạch và mô hình thu phí cố định, các hãng phim Hollywood ngày càng tận dụng một cách khác để thâm nhập thị trường Trung Quốc: sản xuất chung. Sản xuất chung là quan hệ đối tác một phim giữa các nhà sản xuất Trung Quốc và nước ngoài, được chính phủ Trung Quốc chính thức công nhận  và quản lý .204

Các sản phẩm hợp tác, vì chúng không được tính là phim nước ngoài, đi kèm với nhiều lợi ích: không chỉ được miễn hạn ngạch, mà các nhà sản xuất còn kiếm được tới 43% lợi nhuận từ việc bán vé (trái ngược với chỉ 25% của lợi nhuận từ các bộ phim nước ngoài) .205 Ngoài ra, các tác phẩm chung được miễn trừ thời gian “cấm chiếu” khi không có bộ phim nước ngoài nào được chiếu, một thông lệ mà chính phủ sử dụng để thúc đẩy ngành công nghiệp điện ảnh trong nước của đất nước.206

Sản xuất chung không phải là một thực tế tiểu thuyết. Nhưng khi thị trường rạp chiếu phim Trung Quốc phát triển đến mức như hiện nay, hình thức làm phim hợp tác này đã trở thành một lựa chọn khả thi cho các hãng phim Hollywood trong vài năm qua và đã cung cấp một phương tiện cho các bộ phim Hollywood thành công đáng kể về mặt tài chính.

Nhưng trong khi PEN Mỹ hoan nghênh sự hợp tác quốc tế giữa các nhà làm phim, các sản phẩm chung – như Bắc Kinh đã cố tình sắp xếp – chính thức hóa sự đồng ý kiểm duyệt của hãng phim Hollywood trong suốt thời gian của dự án, thậm chí còn nhượng bộ nhiều hơn các nhà kiểm duyệt Trung Quốc.

Sản xuất chung và Quy trình kiểm duyệt mang tính thể chế

Các sản phẩm chung phải được phê duyệt thông qua một quy trình quản lý do Tổng công ty Hợp tác Sản xuất Phim Trung Quốc (CFCC), một bộ phận của Tổng Công ty Tập đoàn Điện ảnh Trung Quốc do nhà nước điều hành.207 CFCC đưa ra nhiều yêu cầu mà cả nhà sản xuất Trung Quốc và nước ngoài phải tuân thủ để đạt được trạng thái sản xuất chung đáng thèm muốn.

Hầu hết các yêu cầu này có vẻ đơn giản. Ví dụ: CFCC yêu cầu ít nhất một phần ba đầu tư tài chính cho các phim cùng sản xuất đến từ các đối tác Trung Quốc, ít nhất một cảnh quay ở Trung Quốc và ít nhất một phần ba số diễn viên là người Trung Quốc.208

Mặc dù những yêu cầu này có vẻ giống như các biện pháp bảo hộ điển hình, nhưng chúng phải được đánh giá dựa trên bối cảnh kiểm soát của ĐCSTQ đối với rất nhiều yếu tố trong ngành làm phim của Trung Quốc. Các công ty làm phim Trung Quốc hầu như luôn thuộc sở hữu nhà nước hoặc được nhà nước hậu thuẫn, do đó Đảng có vai trò quan trọng trong việc xác định diễn viên Trung Quốc nào nhận được việc và diễn viên nào không. Tương tự, bằng cách giám sát những cảnh nào được quay ở Trung Quốc và ở đâu, các quan chức Trung Quốc có thể tác động đến bối cảnh của bộ phim và thúc đẩy các nhà làm phim khắc họa một hình ảnh sạch sẽ về Trung Quốc.

Các yêu cầu khác thể hiện rõ ràng hơn sự kiểm duyệt của Bắc Kinh như một điều kiện tiên quyết cho bất kỳ hoạt động sản xuất chung nào. Ví dụ, nhiều yêu cầu quy định cần thiết đối với hoạt động sản xuất chung được chính thức hóa trong Quy định về Quản lý hợp tác sản xuất phim giữa Trung và nước ngoài, một bộ quy định do SARFT ban hành năm 2004.209 Các quy định này đưa các nhà đồng sản xuất lưu ý rằng việc tuân thủ kiểm duyệt khắt khe là điều kiện tiên quyết đối với bộ phim.

Điều 6 (a) của Quy định bắt buộc các sản phẩm chung phải “tuân thủ Hiến pháp, luật, quy định và các quy định liên quan khác của Trung Quốc”, một tham chiếu kết hợp các quy tắc tuân theo hệ thống kiểm duyệt nhà nước của Bắc Kinh. Điều 6 (a) cũng bắt buộc các nhà đồng sản xuất, trong số những điều khác, phải “tôn trọng phong tục, tôn giáo, tín ngưỡng và thói quen của các dân tộc Trung Quốc,” “đóng góp [e] vào nền văn hóa truyền thống rực rỡ của người Trung Quốc , ”Và“ đóng góp cho. . . sự ổn định xã hội của Trung Quốc. ” Tất cả những giá trị này có vẻ có lợi trong môi trường chân không, nhưng các quan chức kiểm duyệt có thể giải thích những điều khoản mơ hồ này theo những cách khó hiểu.

Đặc biệt, việc đề cập đến sự ổn định xã hội của Trung Quốc có ý nghĩa quan trọng ở chỗ, giá trị tương tự thường được sử dụng như một lời biện minh để bịt miệng những người bất đồng chính kiến ​​hoặc thực hiện các chế độ giám sát xâm phạm.210 Sự ổn định xã hội đã trở thành cơ sở lý luận chung cho các chính sách đàn áp của Bắc Kinh, chẳng hạn như lời biện minh của ĐCSTQ cho những vi phạm nhân quyền có hệ thống đối với người Duy Ngô Nhĩ và các dân tộc thiểu số khác ở Tân Cương.211

Điều 16 của Quy định quy định rằng “các bộ phim do chính phủ sản xuất chung chỉ có thể được phân phối và chiếu công khai trong hoặc ngoài Trung Quốc sau khi chúng đã được kiểm tra” bởi chính phủ. Cần có sự chấp thuận của SARFT trước khi bắt đầu quay phim và một lần nữa sau khi phim hoàn tất. Và trong các tài liệu công khai được đăng trên trang web của mình, SARFT thẳng thắn giải thích rằng các cơ quan quản lý chính phủ có quyền “tiến hành đánh giá sơ bộ kịch bản và bộ phim đã hoàn thành.” 212 Quyền hạn này hiện đã được giao cho Ban Tuyên giáo Trung ương.

Sự giám sát chặt chẽ này có nghĩa là, như một nhà sản xuất thường làm việc với Trung Quốc đã nói: “Bạn không thể hứa sẽ quay một bộ phim về một bà nội trợ với gia đình của cô ấy và sau đó bí mật quay một bộ phim về các nhà sư Tây Tạng tự thiêu.” Và các quy định như vậy cung cấp cho các nhà kiểm duyệt một mức độ giám sát đáng kể. Ví dụ, bộ phim năm 2016 Kung Fu Panda III, một sản phẩm hợp tác giữa China Film Group, DreamWorks Animation và Oriental DreamWorks, đã bị các cơ quan kiểm duyệt của chính phủ “đến để giám sát bộ phim” trong khuôn viên Trung Quốc của Dreamwork Animation trong khi nó đang được sản xuất .213

Cuối cùng, sự can thiệp vào biên tập này từ Bắc Kinh gây ra một sự tiêu cực đối với khả năng kể những câu chuyện thực sự hấp dẫn của các hãng phim Hollywood thông qua các sản phẩm chung. Michael Berry, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc tại UCLA, tâm sự  với PEN America rằng nỗ lực của các hãng phim nhằm cân bằng mong muốn của cả nhà kiểm duyệt và công chúng xem phim quốc tế trong quá trình sản xuất chung giống như “mời bạn bè đến ăn tối, nhưng một người ăn chay, một người không ăn cay, một người không ăn cá. . . bạn sẽ nhận được một bữa ăn nhạt nhẽo. ”214

Cuối cùng, mặc dù về mặt kỹ thuật không có gì ngăn cản các nhà sản xuất cung cấp một phiên bản khác của phim đồng sản xuất cho khán giả không phải là người Trung Quốc, như New York Times tóm tắt, có một “kỳ vọng không chính thức rằng phiên bản được chính phủ phê duyệt của bộ phim sẽ là thấy cả ở Trung Quốc và các nơi khác. ”215

Cách Bắc Kinh sử dụng các sản phẩm chung để thúc đẩy Thông điệp Chính trị của họ

Lời khuyến khích rằng các sản phẩm chung nên nâng cao “văn hóa truyền thống của người Trung Quốc” đã trở thành cơ sở cho yêu cầu trên thực tế là các bộ phim đồng sản xuất phải đưa ra các thông điệp chính trị cụ thể. Có thể dễ dàng nhận thấy khả năng của Bắc Kinh trong việc tác động và kiểm soát các tường thuật và thông điệp của các sản phẩm chung như vậy, như các ví dụ sau đây giúp chứng minh.

Được phát hành vào năm 2014, Transformers: Age of Extinction của Paramount (Hasbro và Di Bonaventura Pictures) bắt đầu hợp tác sản xuất với China Movie Channel thuộc sở hữu nhà nước của Bắc Kinh cũng như công ty tư nhân Trung Quốc Jiaflix Enterprises, tự nhận mình là “Netflix của Trung Quốc ”Và được thành lập bởi một nhóm các doanh nhân Hoa Kỳ và Trung Quốc. 16 Paramount sau đó đã rút khỏi mô hình sản xuất chung, nhưng chỉ sau khi một phần khá lớn của bộ phim đã được hoàn thành và vẫn giữ được khoản đầu tư đáng kể vào phim từ các đối tác Trung Quốc .217

Các nhà quan sát lưu ý rằng bộ phim, diễn ra ở cả Hoa Kỳ và Hồng Kông, vẽ các quan chức Mỹ với tông màu không đẹp, đồng thời thể hiện lòng vị tha của các nhân vật Trung Quốc, đặc biệt là họ sẵn sàng bảo vệ Hồng Kông khỏi mối đe dọa từ người ngoài hành tinh (bộ phim này được phát hành cùng năm với cuộc biểu tình “Phong trào Ô dù” lớn ở Hồng Kông kêu gọi các quyền tự do dân chủ lớn hơn) .218

Một nhà phê bình kết luận rằng bộ phim là “một bộ phim yêu nước tuyệt vời, nếu bạn là người Trung Quốc.” 219 Một nhà phân tích khác lưu ý rằng với sự hiện diện của quá nhiều “tuyên truyền của chính phủ Trung Quốc phục vụ cho SARFT”, bộ phim “theo đúng nghĩa đen được yêu cầu được bật đèn xanh . ”220 Bộ phim, đáng chú ý, đã tạo ra lợi nhuận đáng kể ở Hoa Kỳ, nhưng thậm chí còn nhiều hơn ở Trung Quốc – với khoảng hơn 300 triệu đô la.221

Trong một cuộc phỏng vấn trùng với buổi ra mắt phim, Marc Ganis, người đồng sáng lập của Jiaflix, đã giải thích về mối quan hệ của chính công ty mình với Bắc Kinh, nói rằng “Đối tác của chúng tôi là chính phủ. Ở Trung Quốc, điều đó không có hại gì khi đối tác của bạn là chính phủ. . . Việc bạn phá bỏ bức tường [quy định] không quá nhiều, đó là bạn làm việc hợp tác với chính phủ. Và bạn tìm mọi cách để làm cho mọi thứ hoạt động để bạn có thể kinh doanh đúng đắn, và cũng làm theo cách mà chính phủ Trung Quốc muốn nó được thực hiện. ”222

Looper (Endgame Entertainment và cộng sự, 2012), là một bộ phim dường như chưa từng được chiếu ở Trung Quốc: Bộ phim, mô tả Bruce Willis là một sát thủ du hành thời gian chiến đấu với chính mình trước đây, rõ ràng đã phạm phải một điều lâu đời Bắc Kinh cấm chiếu phim du hành thời gian. Bộ phim dường như không có mối liên hệ nào với Trung Quốc, với các sự kiện trong cốt truyện được phân chia giữa Kansas và Paris.

Tuy nhiên, khi cơ quan truyền thông DMG Entertainment có trụ sở tại Bắc Kinh mua lại bộ phim, được báo cáo tài trợ 40% kinh phí 60 triệu đô la của bộ phim và cho phép các hãng phim đủ điều kiện để bộ phim được sản xuất chung, họ khăng khăng rằng bộ phim được thay đổi để chuyển nhân vật của Willis Paris đến Thượng Hải. Hơn nữa, bộ phim đã thêm nữ diễn viên Trung Quốc Từ Thanh vào vai vợ của Willis.223

Trên thực tế, bản phát hành của phương Tây ngắn hơn so với bản của Trung Quốc, với một số cảnh quay ở Thượng Hải được rút ngắn hoặc bị xóa.224 Một nguồn tin giấu tên cho Los Angeles Times, người được cho là tham gia sản xuất phim, giải thích rằng cảnh phim chỉ dành cho Trung Quốc có đã bị loại bỏ khỏi phần cắt của phương Tây sau khi khán giả phàn nàn rằng nó làm chậm nhịp phim, nhưng rằng “người Trung Quốc không quan tâm đến nhịp độ và họ muốn có những cảnh [do Trung Quốc thiết lập].” 225 Nhưng trong mọi phiên bản, bộ phim không tinh tế về việc chuyển đến Thượng Hải: tại một thời điểm, một trong những nhân vật chính khuyên nhân vật chính, “Tôi đến từ tương lai. Bạn nên đến Trung Quốc. ”226

Bộ phim, sau khi được viết lại để bao gồm thông điệp “Trung Quốc là tương lai” này, không chỉ được chấp thuận làm đồng sản xuất, mà còn nhận được ngày phát hành vào kỳ nghỉ lễ đáng thèm muốn.227 Dan Mintz, Giám đốc điều hành của DMG Entertainment, đã trả lời phỏng vấn phản ánh về Tại sao những thay đổi sẽ khiến bộ phim có nhiều khả năng vượt qua các nhà kiểm duyệt hơn bất chấp cốt truyện du hành thời gian: “Phim nói về Trung Quốc trong tương lai, và chưa bao giờ có bộ phim nào làm được điều đó. Ngay cả Trung Quốc cũng chưa bao giờ làm một bộ phim. ”228 Trong khi có những bộ phim khác mô tả Trung Quốc trong tương lai, 229 nhận xét này đã thuyết phục nhận thức của Mintz rằng bức chân dung của bộ phim về một Thượng Hải nổi bật trên toàn cầu sẽ được ĐCSTQ đón nhận. (Người phỏng vấn tiếp tục lưu ý rằng Mintz “hơi lảng tránh” khi bị thúc ép thảo luận về “những tác động địa chính trị khó xử” của những dự đoán tương lai này) .230

The Meg (Gravity Pictures et al., 2018) là một tác phẩm hợp tác giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, được sản xuất bởi một nhóm các hãng phim Hoa Kỳ và Trung Quốc nhỏ hơn và được phân phối bởi Warner Bros. và Gravity Pictures của China Media Capital.231 Phim — có sự tham gia của diễn viên Hollywood Jason Statham cùng với nữ diễn viên hạng A của Trung Quốc Lý Băng Băng – đấu với con người trước một con cá mập megalodon thời tiền sử. Một thành công lớn về mặt thương mại, The Meg đã kiếm được nhiều tiền hơn ở Trung Quốc so với ở Hoa Kỳ.232 Mặc dù The Meg dựa trên tiểu thuyết Meg: A Novel of Deep Terror năm 1997 của nhà văn Steve Alten, nhưng các sự kiện của cuốn sách là ngoài khơi bờ biển Hawaii, trong khi bộ phim diễn ra ngoài khơi Trung Quốc, và cuộc đối đầu giữa người và thú xảy ra dọc theo bờ biển của thành phố Tam Á bên bờ biển của đất nước. Tương tự, các nhà khoa học Nhật Bản Masao và Terry Tanaka của cuốn sách — cả hai nhân vật chính — biến thành hai nhà khoa học Trung Quốc Minway và Suyin Zhang trong phim.

Việc tuyển diễn viên và địa điểm không phải là những khía cạnh duy nhất của The Meg mà dường như bị ảnh hưởng bởi những người ủng hộ bộ phim Trung Quốc. Meg rất thuận lợi trong việc đối xử với Trung Quốc đến mức cư dân mạng Trung Quốc thậm chí còn nói đùa rằng nhân vật phản diện cá mập là “thân Trung Quốc”, 233 với một nhà phê bình Trung Quốc lưu ý rằng các nhân vật phương Tây có vẻ chết ghê rợn hơn nhân vật Trung Quốc. Người viết kết luận rằng “Giống như tất cả các phim có sự tham gia của Trung Quốc, The Meg sợ làm mất uy tín của thế lực phương Đông huyền bí. . . Món megalodon này, chỉ ăn những người nước ngoài và khiến một bãi biển đầy người Trung Quốc không bị tổn thương, thật là đáng suy nghĩ! ”234

Có khả năng là do tình trạng sản xuất chung, The Meg ban đầu dự kiến ​​sẽ được phát hành tại Trung Quốc vào dịp Tết Nguyên Đán vào tháng Hai, thời điểm phát hành rất được mong đợi khi khán giả đến rạp có xu hướng đổ xô đến rạp vào kỳ nghỉ lễ.235 Ngày này tuy nhiên, sau đó đã bị đẩy lùi, điều không ngăn được bộ phim thành công lớn tại phòng vé Trung Quốc.236

Abominable (DreamWorks Animation và Pearl Studio, 2019), bộ phim kể về một cô gái trẻ Trung Quốc đi du lịch cùng một yeti từ Thượng Hải đến Himalayas, là sự hợp tác sản xuất giữa China’s Pearl Studio và DreamWorks Animation. Những người xem có đôi mắt đại bàng đã nhanh chóng ghi nhận một cảnh trong đó bộ phim xuất hiện để chứng thực yêu sách lãnh thổ của Bắc Kinh đối với Biển Đông, cho thấy các nhân vật chính vượt qua một quãng đường dài bằng cách di chuyển qua bản đồ có “đường chín đoạn” của Bắc Kinh Biên giới tuyên bố chủ quyền bị một số nước láng giềng trong khu vực tranh chấp gay gắt.237 Năm 2016, tuyên bố chủ quyền của Bắc Kinh đối với biên giới tranh chấp trên thực tế đã bị tòa án trọng tài quốc tế theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, bác bỏ trong trường hợp này. phim ma thuật chiếm ưu thế so với luật pháp quốc tế.

Việc DreamWorks sử dụng “đường chín đoạn” trên thực tế đã gây tranh cãi đến mức các nước láng giềng của Trung Quốc đã phản đối kịch liệt. Trên thực tế, chính phủ Malaysia đã yêu cầu hãng phim bỏ cảnh này khỏi phiên bản phim mà họ sẽ cung cấp cho khán giả Malaysia. DreamWorks từ chối, dẫn đến việc bộ phim bị cấm ở đó .39 Sự từ chối của DreamWorks đại diện cho một ví dụ khó chịu về việc một hãng phim lớn ở Hollywood từ chối kiểm duyệt từ một chính phủ, với mục đích tuân thủ tốt hơn những kỳ vọng tuyên truyền của chính phủ khác — về bản chất, ưu tiên những mong muốn kiểm duyệt của một quốc gia hơn của quốc gia khác.

Điều này không có nghĩa là sản xuất chung không thể tạo ra những bộ phim có giá trị nghệ thuật. “Có những câu chuyện hữu cơ có thể được kể bằng các sản phẩm chung, các tác phẩm thực sự kể một câu chuyện tuyệt vời,” như một giám đốc điều hành của Hollywood nói với PEN America. Cũng không phải nói rằng quyết định đặt một bộ phim ở Trung Quốc hoặc chọn các nhân vật Trung Quốc về mặt nào đó là không hợp pháp. Đặc biệt là vào thời điểm căng thẳng gia tăng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, các tác phẩm hợp tác tạo cơ hội cho các nhà làm phim Trung Quốc và Hollywood hợp tác trong các dự án vượt qua ranh giới quốc gia và văn hóa.

Nhưng từ quan điểm tập trung vào tự do ngôn luận, không thể bác bỏ rằng việc sản xuất chung chính thức mang lại cho chính phủ Trung Quốc khả năng định hình sâu sắc thông điệp của những bộ phim này, cũng như thực hiện quyền phủ quyết hiệu quả đối với nội dung của bộ phim. Chính phủ Trung Quốc về cơ bản được đề nghị một chủ tịch đồng sản xuất của riêng họ, để không chỉ thúc đẩy một chương trình chính trị cụ thể thông qua phim mà còn định hình câu chuyện của bộ phim để phản ánh tốt hơn tuyên truyền của ĐCSTQ. Những sức mạnh như vậy là phụ thuộc vào lý tưởng tự do sáng tạo và kể chuyện trung thực

Tài chính cho phim Trung Quốc và những áp lực gián tiếp mà nó mang lại

Trong vài năm qua, bối cảnh tài chính của Hollywood đã được định hình sâu sắc bởi một dòng tài chính lớn từ Trung Quốc – điều mà một nhà quan sát cho là “làn sóng tài trợ hấp dẫn mới nhất cho Hollywood.” 240 Đối với các hãng phim Hollywood đổ hàng trăm triệu USD vào phim của họ, nguồn tài chính này là một món quà trời cho, và hiện nay các hãng phim lớn và nhỏ đều có đối tác Trung Quốc hoặc các nhà đầu tư lớn.

Điều này bao gồm những ngôi sao sừng sỏ của Hollywood. Paramount Pictures, DreamWorks Animation SKG và Walt Disney Co. đều có đối tác Trung Quốc. Vào tháng 9 năm 2015, Warner Brothers công bố liên doanh với China Media Capital thuộc sở hữu tư nhân.241 Hai tháng sau, vào tháng 11, nhà phân phối phim Trung Quốc Bona Film Group Ltd đã cam kết hỗ trợ sản xuất một loạt phim từ Twentieth Century Fox.242 In Năm 2016, Perfect World Pictures, một công ty nổi tiếng với những bộ phim truyền hình dài tập trên truyền hình Trung Quốc, đã đầu tư 250 triệu USD vào một loạt phim do Universal Pictures, thuộc sở hữu của Comcast Corp thực hiện.243 Với hệ thống quyền lực nhà nước tập trung của Bắc Kinh, ĐCSTQ có khả năng điều tiết để đánh chìm hoặc thả nổi bất kỳ dự án nào đang diễn ra này.

Một quảng cáo trên xe điện cho Kung Fu Panda Adventure Ice World với triển lãm DreamWorks All-Stars. Ảnh của Fongs Gomyeal 260

Các thỏa thuận giữa các hãng phim Hollywood và các nhà đầu tư Trung Quốc vẫn tiếp diễn mặc dù đầu tư của Trung Quốc bắt đầu chậm lại trong nửa sau của thập kỷ, một phần do lệnh cấm vận từ Bắc Kinh đối với các khoản đầu tư lớn của Trung Quốc vào các liên doanh nước ngoài “rủi ro”, cũng như Căng thẳng phát sinh từ cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung.244 Hôm nay, giữa đại dịch coronavirus, đầu tư đã giảm nhanh chóng, trong bối cảnh ngành giải trí suy thoái toàn ngành.245

Mặc dù vậy, hàng ngũ các nhà đầu tư ngày nay vào phim Hollywood bao gồm một loạt các nhà đầu tư Trung Quốc, cả tư nhân và nhà nước: Tencent Pictures, Huayi Brothers Media Company, Perfect World Pictures, Chinese Media Capital, Fosun International / Studio 8, Beijing Polybona Film Công ty phân phối, Gravity Pictures, Shanghai RuYi Entertainment, Alibaba Pictures, và những công ty khác.

Theo một số cách, điều này thể hiện một sự chuyển dịch kinh doanh đơn giản. Tuy nhiên, những doanh nghiệp này được kiểm soát bởi giới kinh doanh hoặc giới chính trị của Trung Quốc, nhiều người trong số họ là thành viên nổi bật của Đảng Cộng sản Trung Quốc cầm quyền hoặc những người có quan hệ mật thiết với các nhà lãnh đạo này.246 Ngay cả khi chúng không bị nhà nước kiểm soát chính thức, những doanh nghiệp này vẫn phụ thuộc vào quan hệ tốt với chính phủ, khiến công chúng kỳ vọng rằng truyền thông giải trí nên phục vụ lợi ích chính trị của Đảng.

Nhìn chung, các nhà đầu tư có những động lực mạnh mẽ để đảm bảo rằng các đối tác Hollywood và Ban Tuyên giáo Trung ương của họ có thể nhìn thẳng vào mắt nhau. Các nhà đầu tư và đối tác kinh doanh này đóng vai trò trung gian giữa hãng phim Hollywood và chính phủ Trung Quốc, khuyến khích các quan chức Bắc Kinh cấp các đặc quyền cho phim của họ như ngày phát hành thuận lợi, đồng thời chuyển tiếp các yêu cầu tuyên truyền của Bắc Kinh cho các đối tác Hollywood của họ. Vai trò trung gian này hầu như không bao giờ được ghi nhận, nhưng được thừa nhận rộng rãi, hoạt động trong tầm nhìn đơn giản nhưng sau những cánh cửa đóng kín.

Lấy ví dụ, bộ phim chiến tranh năm 2019 Midway (Summit Entertainment et al., 2019). Midway, một bộ phim chủ yếu do Lionsgate Studios sản xuất và phân phối nhưng đã nhận được 80 triệu đô la tài trợ từ tập đoàn Bona Film Group của Trung Quốc, đề cập đến trận chiến trong Thế chiến thứ hai giữa lực lượng Mỹ và Nhật Bản.247 Trong khi nội dung phim xoay quanh một nước Mỹ chiến thắng về mặt quân sự – trong giai đoạn đỉnh điểm của cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung – bộ phim cũng thể hiện vai trò của Trung Quốc trong Thế chiến thứ hai và chỉ trích đối thủ lâu năm của Trung Quốc là Nhật Bản về những hành động tàn bạo trong thời chiến của họ. Như nhà phê bình phim Hồng Kông Clarence Tsui đã lưu ý, sự hỗ trợ tài chính từ Trung Quốc của bộ phim “chắc chắn giúp” giải thích lý do tại sao các nhà kiểm duyệt Trung Quốc lại sẵn sàng cho phép một bộ phim chiến tranh của Mỹ lên màn ảnh rộng của nước này.248 Trong khi đó, China Daily, tiếng Anh của Đảng Cộng sản Trung Quốc- tờ báo ngôn ngữ, kết luận rằng khoản đầu tư tài chính của Bona “đã mang lại cho Trung Quốc sự hiện diện lớn hơn ở Midway,” thông qua các cảnh có cảnh người dân Trung Quốc bảo vệ phi công Mỹ.249

Vai trò trung gian của nhà tài trợ Trung Quốc đôi khi có thể giúp các bộ phim Hollywood vượt qua quy trình kiểm duyệt một cách nhẹ nhàng hơn. Ví dụ, bộ phim The Revenant (Regency Enterprises et al.) Năm 2015, chiếu ở Trung Quốc theo thỏa thuận thu phí cố định, được tài trợ một phần bởi công ty Quảng Đông Alpha Animation and Culture của Trung Quốc. Sự ủng hộ từ phía Trung Quốc của bộ phim có thể đã đóng một vai trò nào đó trong thực tế là chỉ 30 giây của bộ phim được cho là đã bị cắt khỏi bản phát hành ở Trung Quốc, với một nhà báo lưu ý rằng “mối liên hệ chắc chắn sẽ không ảnh hưởng đến khả năng truyền tải không bị tổn thương của bộ phim” qua quy trình kiểm duyệt.250

 Nhưng cổ phần tài chính của họ cũng cho phép các đối tác Trung Quốc hoạt động như người ủy thác cho lợi ích của Bắc Kinh, thúc đẩy các thay đổi ngay cả khi không có hướng dẫn chính thức từ các đồng nghiệp ĐCSTQ của họ. “Không ai cử ai đó đến [trường quay] và nói,‘ đây là người kiểm duyệt. ’Cuộc trò chuyện đó sẽ không diễn ra suôn sẻ,” một nhà sản xuất Hollywood kể lại. “Nhưng một nhà tài chính có thể bày tỏ lo ngại rằng [một số nội dung] có thể làm hỏng ngày phát hành của bộ phim và nói,‘ điều đó có thể gây hại cho cơ hội của chúng tôi tại đó ’.”

Một số người trong cuộc ở Hollywood đã lưu ý với PEN America rằng họ phải đối mặt với nhiều áp lực ảnh hưởng đến nội dung cuối cùng của phim, trong đó những áp lực mà các nhà kiểm duyệt Trung Quốc đánh vào chỉ là một. “Thật khó để phân biệt [kiểm duyệt] với những gì diễn ra liên tục trong chính trường của hãng phim, chẳng hạn như điều gì đó mà một chủ tịch hãng phim cụ thể lo ngại và gây áp lực buộc ai đó phải thay đổi”, một nhà sản xuất Hollywood tóm tắt như vậy với PEN America.

Tuy nhiên, để loại bỏ những áp lực này như một ví dụ khác của “chính trị trường quay” là quên thực tế rằng các đối tác Trung Quốc hoạt động dưới một hệ thống kiểm soát tập trung của nhà nước. Họ có các mối quan hệ riêng với Bắc Kinh để quản lý, và thành công của họ gắn liền với khả năng làm hài lòng những người đồng cấp trong Ban Tuyên giáo Trung ương và các cơ quan quản lý hoặc chính trị khác. Đây là chương trình chính trị của hãng phim đối với một chương trình nghị sự cụ thể, có tính kiểm duyệt – một chương trình có nguy cơ bình thường hóa hơn nữa việc kiểm duyệt do nhà nước bảo trợ chỉ đơn giản là “một phần của quá trình”. Cũng cần lưu ý rằng những mối liên hệ này thường vô hình đối với khán giả bình thường không phải là người Trung Quốc – chắc chắn là đối với người xem bình thường của Mỹ.

Trung Quốc không phải là quốc gia duy nhất mà nguồn tài chính từ các tập đoàn kết nối với chính phủ sẽ gióng lên hồi chuông cảnh báo về quyền tự do ngôn luận. Ví dụ, vào năm 2018, Thái tử Ả Rập Saudi Mohammed bin Salman đã tích cực theo đuổi các cơ hội đầu tư vào Hollywood, hứa hẹn đầu tư hàng tỷ đô la, mặc dù nhiều kế hoạch trong số đó đã thất bại sau khi thế giới biết về vụ sát hại dã man nhà báo Ả Rập Xê Út Jamal Khashoggi.251 Cũng như Trung Quốc, Ả Rập Xê Út tham gia vào việc kiểm duyệt phim có hệ thống và có những lợi ích chính trị riêng mà họ thể hiện trên các dịch vụ văn hóa của mình.252 Mặc dù vậy, không có đối tác nước ngoài nào đủ khả năng thúc đẩy thay đổi phim như các công ty Trung Quốc này, bởi vì không có đối tác nào khác doanh thu phòng vé của quốc gia này cũng quan trọng đối với thành công của Hollywood như của Trung Quốc.

Tuy nhiên, thực tế là Trung Quốc không đơn độc thực hiện ảnh hưởng này nhấn mạnh, thay vì làm suy yếu, các nhà sản xuất Hollywood cần phải xác định trung thực và kiểm tra sức mạnh mà những người ủng hộ tài chính của họ có đối với nội dung phim của họ. Như một nhà sản xuất Hollywood đã than thở với PEN America, “Chúng ta luôn có thể nói về vấn đề kiểm duyệt và đạo đức. Nhưng nếu không có doanh nghiệp hỗ trợ, chúng tôi sẽ không nói về những điều này. Chúng tôi chỉ có thể nhanh chóng giơ tay. Nhưng chủ nghĩa tư bản Mỹ đã khởi xướng toàn bộ! ”

Phần IV: Hướng tới các giải pháp

Do tất cả những áp lực mà Bắc Kinh có thể  tạo ra, ảnh hưởng của ĐCSTQ đối với các bộ phim Hollywood là rất đáng kể. Những người ra quyết định của Hollywood đang ngày càng hình dung ra mong muốn của cơ quan kiểm duyệt ĐCSTQ khi quyết định những dự án phim nào sẽ được bật đèn xanh, những bộ phim này chứa nội dung gì, ai nên thực hiện bộ phim và những thông điệp mà bộ phim nên ẩn chứa hoặc rõ ràng.

Mức độ kiểm soát và ảnh hưởng của chính phủ đối với ngành kể chuyện quan trọng nhất trên thế giới là một vấn đề. Đây là một vấn đề không đơn thuần ở mức độ lý thuyết, mà là một vấn đề có ý nghĩa thực tiễn. Trung Quốc là một người chơi lớn trên thế giới và chính phủ của họ đưa ra các quyết định có ý nghĩa toàn cầu hàng ngày.

Có những câu chuyện được kể về Trung Quốc và chính phủ của nước này, từ những câu chuyện về tội ác chống lại loài người đang diễn ra ở Tân Cương và các cuộc biểu tình liên tục diễn ra ở Hồng Kông, đến những câu chuyện thường ngày về cuộc sống của người dân ở quốc gia đông dân nhất thế giới. Nhưng ngày càng có ít không gian mà các nhà làm phim Hollywood có thể kể những câu chuyện như vậy — ít nhất, không phải theo cách cho phép Bắc Kinh đóng vai trò biên tập đáng kể.

Câu chuyện ảnh hưởng đến sự thay đổi. Họ kích động mọi người. Đôi khi, họ thậm chí nói sự thật với quyền lực. Nhưng không phải khi chúng bị kiểm duyệt, khử trùng hoặc bị tấn công cho một mục đích chính trị cụ thể.

Thành công rực rỡ của Bắc Kinh trong việc tạo ra môi trường tự kiểm duyệt ở Hollywood ảnh hưởng đến tương lai của thể loại phim. Nó ảnh hưởng đến mọi khán giả đến rạp trên toàn thế giới. Và, cuối cùng, nó ảnh hưởng đến mọi người ở Trung Quốc, những người mong muốn rằng ai đó sẽ sẵn sàng kể câu chuyện của họ, bất kể hậu quả chính trị.

Vì vậy, những gì sẽ được thực hiện, đặc biệt là khi vấn đề dường như rất khó chữa? PEN America tin rằng câu trả lời nằm ở việc khuyến khích một cuộc trò chuyện trung thực, công khai và minh bạch hơn về vai trò và trách nhiệm của Hollywood. Hollywood, với tư cách là một ngành công nghiệp, phải có hành động rõ ràng và chủ động hơn để chống lại sự kiểm duyệt như vậy. Cuối cùng, phần này kết thúc với một số khuyến nghị cụ thể mà chúng tôi tin rằng sẽ giúp đưa ngành đi đúng hướng.

Giữ Hollywood theo một tiêu chuẩn thống nhất về tự do biểu đạt

Là một ngành công nghiệp, Hollywood đã lên tiếng về sự cần thiết phải bảo vệ sự thể hiện sáng tạo của họ — ít nhất là trong bối cảnh của Mỹ. Hiệp hội Điện ảnh (MPA, trước đây được biết đến với tên viết tắt dài hơn là MPAA), nhóm thương mại chủ chốt của Hollywood, đại diện cho các hãng phim Big Five (Disney, Warner Bros., Universal, Columbia và Paramount) cùng với thành viên gần đây nhất là Netflix.253 MPA là cơ quan xếp hạng các phim (chẳng hạn như “G”, “PG” và “PG-13”) để hướng dẫn các rạp chiếu và người xem về độ tuổi khán giả thích hợp để xem phim.254 MPA cũng đóng một vai trò quan trọng trong vận động chính phủ Hoa Kỳ về luật và quy định liên quan đến phim. Ban lãnh đạo của MPA thường bao gồm chính phủ cũ hoặc các quan chức được bầu cử — chẳng hạn như Giám đốc điều hành MPA trước đó, Thượng nghị sĩ Chris Dodd; hoặc Giám đốc điều hành MPA hiện tại, cựu nhà ngoại giao Hoa Kỳ Charles Rivkin.255

MPA có một lịch sử lâu dài trong việc can thiệp vào các vụ án tư pháp và các phát triển lập pháp có nguy cơ làm giảm quyền tự do ngôn luận của các nhà làm phim tại Hoa Kỳ.256 Ví dụ, MPA đã tham gia sâu vào vụ kiện của Tòa án Tối cao Superior Films kiện Bộ Giáo dục Ohio, một vụ kiện năm 1954 về kiểm duyệt phim.257 MPA, trong một cuộc họp báo trước tòa án, đã lập luận rằng các hành động của Văn phòng Điện ảnh Chính phủ Ohio, cơ quan đã áp dụng quy trình đánh giá phim sàng lọc trước nghiêm ngặt đối với các hãng phim, là “phản bội đối với Tu chính án thứ nhất. ”258 Vụ việc đã giúp củng cố quyền của các nhà làm phim trên toàn quốc được sử dụng tự do biểu đạt nghệ thuật của họ.

Ngày nay, tổ chức thúc đẩy các quyền tự do này ở Hoa Kỳ vẫn tiếp tục. Ví dụ, MPA đã công khai ủng hộ việc thông qua luật chống SLAPP, một lá chắn pháp lý chống lại các vụ kiện bôi nhọ đức tin xấu. Vào năm 2016, người đứng đầu MPA lúc đó là Chris Dodd đã giải thích trong một buổi họp báo rằng sự ủng hộ của nhóm đối với các luật này là có cơ sở cho cam kết tự do ngôn luận:

 “Quyền tự do ngôn luận của Tu chính án thứ nhất là cơ sở cho tất cả các quyền khác và tại đây tại Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ (MPAA), 259 chúng tôi coi trọng và bảo vệ quyền tự do này vì đó là trọng tâm của mọi việc chúng tôi làm. Chúng tôi tự hào về vai trò của mình trong việc bảo vệ quyền của các nhà làm phim được kể câu chuyện của họ — và để khán giả nghe và xem chúng. ”260

 Trong những nhận xét cùng thời, được đưa ra khi nhận giải thưởng từ Tổ chức Tu chính án Đầu tiên của Georgia, Dodd đã giải thích thêm rằng:

“Khi tôi đảm nhận vai trò Giám đốc điều hành của Hiệp hội Điện ảnh, tôi có thể tiếp tục đam mê ủng hộ Quyền sửa đổi đầu tiên — quyền của người sáng tạo được kể những câu chuyện mà không sợ bị trả thù — quyền được lắng nghe. Là người ủng hộ Tu chính án thứ nhất trong thế giới nghe nhìn không có nghĩa là bạn đồng ý với những gì bạn đang nghe hoặc ủng hộ những gì bạn đang thấy. Điều đó có nghĩa là bạn sẵn sàng đấu tranh cho quyền được lắng nghe và nhìn thấy của những tiếng nói đó. Và những câu chuyện mạnh mẽ cần được chia sẻ. Những bộ phim và chương trình truyền hình hay nhất của chúng tôi thường nói lên những điều cần phải nói gấp – ngay cả khi những gì họ phải nói xúc phạm. Là một loại hình nghệ thuật, phim — cũng như các chương trình truyền hình chất lượng hàng đầu — có sức mạnh thay đổi suy nghĩ của mọi người — và thậm chí là cuộc sống của mọi người.

. . .

Cho dù đó là đối đầu với bạo chúa ở nước ngoài, nói sự thật để giành quyền lực ở quê nhà hay thúc đẩy các giới hạn — và các nút — về sự khoan dung và hiểu biết văn hóa của xã hội chúng ta, phim ảnh và truyền hình thường dám nói những điều không thể nói ra. Đó là lý do tại sao, kể từ khi thành lập vào năm 1922, MPAA đã đấu tranh cho quyền của Tu chính án thứ nhất không chỉ của các nhà làm phim — và khán giả của chúng tôi — mà cả khán giả. ”261

Đây là những từ mạnh mẽ để bảo vệ quyền tự do ngôn luận. Tuy nhiên, chúng đặc biệt mạnh mẽ khi đối lập với những lời của MPA về kiểm duyệt của chính phủ Trung Quốc. Ví dụ, trong một tuyên bố năm 2013, MPA tuyên bố rằng mặc dù hỗ trợ “quyền sáng tạo tối đa cho nghệ sĩ”, “việc điều chỉnh một số bộ phim của chúng tôi cho các thị trường thế giới khác nhau là một thực tế thương mại và chúng tôi công nhận quyền xác định nội dung của Trung Quốc vào đất nước của họ. ”262 Tuyên bố như vậy dường như bật đèn xanh cho sự hợp tác với cơ quan kiểm duyệt của Trung Quốc, và so với sự bảo vệ mạnh mẽ của MPA về quyền tự do ngôn luận ở Hoa Kỳ, sự bảo vệ trong vòng giới hạn đối với quyền sáng tạo của nghệ sĩ là rất đáng chú ý.

Cho đến nay, MPA vẫn chưa đưa ra bất kỳ hướng dẫn công khai nào về cách các hãng phim có thể hoặc nên đẩy lùi sự kiểm duyệt của chính phủ Trung Quốc. Cách tiếp cận của Hiệp hội dường như ưu tiên thực tế thị trường hơn là nỗ lực bảo vệ sự tự do biểu đạt của những người kể chuyện của Hollywood và khán giả mà họ phục vụ, một nỗ lực không ngạc nhiên nhưng không kém phần hấp dẫn.

Cuối cùng, MPA và các công ty chủ chốt khác của Hollywood nên cam kết chống lại sự kiểm duyệt từ các chính phủ trên khắp thế giới vì trước đây họ phải chống lại sự kiểm duyệt của chính chúng ta.

Tầm quan trọng của vấn đề

Trong số các chuyên gia Hollywood mà PEN America đã trao đổi, có nhiều ý kiến ​​khác nhau về việc xem xét vấn đề kiểm duyệt của Trung Quốc một cách nghiêm túc như thế nào vì nó ảnh hưởng đến Hollywood. Đối với một số nhà chuyên môn, kiểm duyệt của ĐCSTQ chỉ đơn thuần là một trong nhiều cân nhắc thương mại mà các hãng phim phải tính đến khi phát triển phim. Một số ý kiến ​​cho rằng việc tập trung vào kiểm duyệt của Trung Quốc đã bị đặt sai chỗ, bị ảnh hưởng bởi các bài tường thuật chính trị, thái độ chống Trung Quốc, và thậm chí bởi những người theo chủ nghĩa đạo đức.

Có lẽ trong cách trình bày rõ ràng nhất về ý tưởng này, Mike Medavoy, cựu chủ tịch của TriStar Pictures, trong một trong số ít các cuộc phỏng vấn trực tuyến mà PEN America có thể có được, đã nói theo cách này: “Chúng tôi là ai để nói những người khác những gì họ nên và không nên kiểm duyệt? Chúng tôi không phải là người bảo vệ tất cả mọi người trên thế giới. . . Tôi không chắc đó là cuộc chiến của chúng ta. ”263

Nhưng những người khác lại cảm thấy rất khác. Một nhà sản xuất mô tả với PEN America: “Tôi không nghĩ rằng vấn đề đã được thổi phồng quá mức. “Điều đó thực sự đáng quan tâm. Bất cứ khi nào chúng tôi nói về những câu chuyện hoặc ý tưởng liên quan đến một vấn đề của Trung Quốc, nó sẽ xuất hiện trong cuộc trò chuyện. Và không ai muốn chạm vào nó bằng một cây cột cao mười feet ”. Một nhà văn Hollywood nói ngắn gọn hơn: “Đây là sự thật. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến những gì khán giả Trung Quốc xem mà còn ảnh hưởng đến những gì người Mỹ xem ”.

Nhưng trong số tất cả những ý kiến ​​này, ý kiến ​​phổ biến trong số những ý kiến ​​mà PEN America đã nói chuyện là vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng của Bắc Kinh đối với Hollywood sẽ không biến mất, cả vì kiểm duyệt sẽ không biến mất trong một Trung Quốc do ĐCSTQ lãnh đạo và vì các hãng phim Hollywood và các chuyên gia không thể được mong đợi một cách hợp lý để rút khỏi thị trường trong nỗ lực bảo vệ quyền tự do sáng tạo của họ.

“Tôi sẽ không đánh giá thấp số lượng các nhà văn và nhà sản xuất Mỹ, những người có triển vọng kiếm tiền từ Trung Quốc, hoặc làm một bộ phim cho thị trường Trung Quốc, rất hấp dẫn. Howard Rodman nói. “Chúng tôi đang kinh doanh sơn trần ” ông kết luận, nhắc đến những ngày nghệ thuật được tài trợ trong thời kỳ Phục hưng. “Khi bạn kinh doanh tranh, bạn làm việc cho các giáo hoàng.” 264

PEN America cho rằng việc rút lui kinh doanh bán buôn khỏi thị trường điện ảnh Trung Quốc là không thực tế và cũng không phải là mong muốn. Hollywood không nên hoàn toàn từ bỏ cơ hội cung cấp câu chuyện của mình cho khán giả Trung Quốc và cũng không tích cực cho việc người Trung Quốc bị từ chối mọi quyền tiếp cận làm phim của Mỹ. Vẫn có không gian đáng kể để Hollywood đưa ra những câu chuyện quan trọng, khiêu khích và gây tiếng vang ngay cả trong những hạn chế do Bắc Kinh đặt ra.

Các tình huống khó xử còn lại bao gồm: Mức độ thỏa hiệp với các nhà kiểm duyệt Trung Quốc là có thể chấp nhận được và Hollywood có nên và sẽ rút ra ranh giới ở đâu? Cơ quan kiểm duyệt Trung Quốc có ảnh hưởng gì để quyết định cách kể các câu chuyện và hình ảnh Trung Quốc được thể hiện như thế nào trong các bộ phim không chỉ dành cho khán giả Trung Quốc mà còn trên toàn thế giới? Những câu chuyện nào sẽ xảy ra khi các nhà làm phim Hollywood quyết tâm duy trì lợi ích của Bắc Kinh? Làm thế nào ảnh hưởng xuyên tạc của kiểm duyệt Trung Quốc có thể ảnh hưởng đến sự hiểu biết toàn cầu về Trung Quốc và địa chính trị rộng hơn? Liệu có rủi ro khi hợp tác với cơ quan kiểm duyệt của Trung Quốc, Hollywood củng cố hệ thống đàn áp đó và giúp xuất khẩu các tiêu chuẩn của nó ra toàn cầu không?

Như một nhà sản xuất Hollywood đã mô tả nó với PEN America, các nhà làm phim phải đối mặt với sự khác biệt giữa “được hướng dẫn bởi cách kể chuyện chu đáo so với được hướng dẫn bởi nỗi sợ hãi về hậu quả”. Liệu các hãng phim Hollywood có tiếp tục chấp nhận một cách thụ động mô hình ngày càng chiếm ưu thế về sự can thiệp tích cực của Bắc Kinh vào những câu chuyện mà họ được phép kể không? Hay họ có thể — và họ sẽ — thực hiện các bước để bảo vệ sự độc lập sáng tạo của họ, ngay cả khi đối mặt với những áp lực kinh doanh đáng kể?

Câu trả lời cho những câu hỏi này sẽ ảnh hưởng đến ngành công nghiệp làm phim trong nhiều năm, nếu không muốn nói là nhiều thập kỷ tới, với hậu quả không chỉ đối với khán giả xem phim Trung Quốc mà còn đối với khán giả trên toàn thế giới.

Khuyến nghị

Trong báo cáo Kiểm duyệt và Lương tâm năm 2015 của chúng tôi — về vấn đề kiểm duyệt của Trung Quốc đối với các bản dịch tiếng Trung của sách nước ngoài — PEN America đã kết luận rằng các tác giả cá nhân sẽ phải tự quyết định nơi tốt nhất để vạch ra đường lối đạo đức của mình. Mặc dù vậy, PEN America đã tạo ra một loạt các khuyến nghị được thiết kế để hướng dẫn tác giả vượt qua tình huống khó xử về đạo đức này. Đối với các tác giả quyết định cách đáp ứng yêu cầu kiểm duyệt từ Bắc Kinh, chúng tôi đưa ra các khuyến nghị sau:

Nếu tác giả phải quyết định có chấp nhận một số thay đổi đối với tác phẩm của mình để tiếp tục xuất bản ở Trung Quốc đại lục hay không, tác giả nên chống lại sự kiểm duyệt đó

• thay đổi cơ bản các lập luận tổng thể được trình bày trong cuốn sách hoặc câu chuyện và cấu trúc của cuốn sách;

• về cơ bản làm giảm giá trị văn học của cuốn sách; hoặc là

• xóa hoặc bóp méo các tham chiếu đến các mối quan tâm chính về lịch sử, chính trị và nhân quyền, bao gồm nhưng không giới hạn ở

o “Ba Ts”: Thiên An Môn, Tây Tạng và Đài Loan  – Taiwan

o dân tộc thiểu số và tôn giáo;

o chân dung của các nhà lãnh đạo Đảng trong quá khứ hoặc hiện tại và lịch sử; và

o thảo luận của những người bất đồng chính kiến ​​và những người bảo vệ nhân quyền.

Nếu chọn chấp nhận những cắt giảm hoặc thay đổi nhất định đối với cuốn sách, tác giả nên

• nhấn mạnh rằng ấn bản tiếng Trung có ghi chú trước chỉ ra rằng cuốn sách đã được sửa đổi hoặc rút gọn, và nếu có thể, hãy bao gồm ghi chú nơi bị cắt  hoặc thay đổi đã được thực hiện trong văn bản;

• đảm bảo rằng nội dung đã được kiểm duyệt được cung cấp ở một số hình thức khác, chẳng hạn như đăng các phần đã xóa lên mạng bằng tiếng Anh và tiếng Trung, cũng như theo đuổi một ấn phẩm chưa được kiểm duyệt ở Hồng Kông hoặc Đài Loan nếu có thể;

• thu hút sự chú ý đến việc kiểm duyệt trên trang web của cuốn sách, các trang web của nhà xuất bản và công khai liên quan đến xuất bản để việc kiểm duyệt của Trung Quốc không tiếp tục trong im lặng; và

• viết về trải nghiệm. Cân nhắc việc soạn một bài báo, một bài ý kiến Tổng biên tập ( op-ed ) hoặc một đoạn trên trang web của chính mình mô tả quyết định đồng ý với một số cắt giảm hoặc thay đổi, để kêu gọi sự chú ý hơn nữa đến chế độ kiểm duyệt của Trung Quốc và cung cấp thêm thông tin cho độc giả Trung Quốc đại lục về những thay đổi được thực hiện đối với văn bản.

PEN America nhận ra rằng phép tính mà các nhà làm phim và studio toàn cầu phải đối mặt khác với phép tính đối đầu với các tác giả sách cá nhân. Hơn nữa, các mối quan hệ kinh doanh, quan hệ đầu tư và cơ cấu sở hữu đã củng cố ảnh hưởng của Trung Quốc ở Hollywood khiến nhiều nhà làm phim đề cập đến vấn đề này với một số quyền lợi được đảm bảo. Khi báo cáo này khó giải thích, Bắc Kinh đã cấu trúc mô hình kiểm duyệt của mình về việc buộc các hãng phim Hollywood hợp tác với các biện pháp nghiêm ngặt của họ, treo chặt củ cà rốt của doanh thu phòng vé lớn cùng với việc dính án phạt theo quy định đối với hành vi bất hợp tác. Mặc dù có không gian để các hãng phim đàm phán với các cơ quan quản lý Bắc Kinh, nhưng không gian đó vẫn bị hạn chế.

Tuy nhiên, vẫn có chỗ cho Hollywood áp dụng một số chiến lược và thông lệ nguyên tắc để điều chỉnh các tương tác của họ với chính phủ Trung Quốc.

Thứ nhất, những người ra quyết định ở Hollywood phải phát triển một bộ thực hành về cách đáp ứng các yêu cầu của chính phủ về việc sửa đổi và kiểm duyệt nội dung — các thực hành khẳng định và bảo vệ quyền tự do nghệ thuật đến mức tối đa có thể. Thứ hai, Hollywood với tư cách là một cộng đồng phải phát triển các hoạt động rộng rãi hơn để chống lại những áp lực tổng quát hơn và ít rõ ràng hơn mà các chính phủ kiểm duyệt có thể phải gánh chịu, những loại áp lực khuyến khích tự kiểm duyệt và thu hẹp không gian kể chuyện trung thực và không sợ hãi.

Cả hai nhóm thực hành đều phải xoay quanh tính minh bạch, giao tiếp cởi mở và trung thực hơn, và sự nhìn nhận rõ ràng về bản chất của vấn đề.

Để khuyến khích Hollywood phát triển những chiến lược này, PEN Mỹ đề xuất các bước sau:

1. Đáp ứng các yêu cầu công khai và được dự đoán trước cũng như yêu cầu kiểm duyệt của Bắc Kinh hoặc các cơ quan ủy quyền của Bắc Kinh

Trước hết, các hãng phim Hollywood phải giữ vững lập trường rằng phiên bản phim tiếng Trung đã được kiểm duyệt không trở thành phiên bản mặc định của bộ phim được cung cấp cho khán giả toàn cầu. Các nhà làm phim không thể giảm tác phẩm của họ xuống mẫu số chung thấp nhất là chỉ những nội dung được một trong những chế độ kiểm duyệt nghiêm ngặt nhất thế giới cho là có thể chấp nhận được. Do đó, PEN America khuyến nghị tất cả các hãng phim Hollywood cam kết rằng, nếu họ tuân thủ sự kiểm duyệt dự đoán hoặc thực tế từ Bắc Kinh, theo yêu cầu trực tiếp từ các cơ quan quản lý hoặc trong nỗ lực dự kiến ​​để tự kiểm duyệt, rằng họ chỉ làm như vậy cho phiên bản của bộ phim được cung cấp ở Trung Quốc đại lục, không phải để phát hành toàn cầu.

Chúng tôi đánh giá cao rằng, bằng cách làm như vậy, các hãng phim Hollywood sẽ làm rõ hơn việc tuân thủ kiểm duyệt của Trung Quốc, vì người xem sẽ có thể so sánh bản phát hành của Trung Quốc với bản phát hành trên toàn thế giới và nhận ra sự khác biệt. Nhưng bí mật mà Hollywood đã tự kiểm duyệt để làm hài lòng Bắc Kinh đã bị lộ ra ngoài. Nếu các nhà làm phim không muốn chống lại quyền kiểm duyệt trên thực tế của một chính phủ đối với việc phát hành phim trên toàn thế giới, thì Hollywood thực sự sẽ từ bỏ cơ hội vạch ra ranh giới trên cát để bảo vệ quyền tự do ngôn luận và chống lại việc cho phép chính phủ Trung Quốc sử dụng quyền kiểm duyệt của mình cho khán giả trên toàn thế giới.

Thứ hai, và có liên quan, chúng tôi tin rằng vẫn còn chỗ cho các nhà làm phim Hollywood thể hiện cam kết của họ về quyền tự do ngôn luận bằng cách thừa nhận một cách công khai và minh bạch khi nào và bằng cách nào, nội dung phim đã được thay đổi theo yêu cầu của người kiểm duyệt.

Vấn đề ảnh hưởng của chính phủ Trung Quốc ở Hollywood sẽ vẫn chưa được kiểm tra và thảo luận kỹ lưỡng chừng nào các nhà ra quyết định ở Hollywood chỉ tiếp tục thảo luận về vấn đề này sau những cánh cửa đóng kín. Tuy nhiên, mặc dù kết quả này nghe có vẻ lý tưởng đối với một số giám đốc điều hành ở Hollywood, nhưng thực tiễn trong các ngành công nghiệp khác cho thấy giá trị của sự minh bạch cả về bản chất lẫn bản thân và như một phương tiện chống lại báo chí xấu. Theo đó, PEN America khuyến nghị các hãng phim Hollywood cam kết chia sẻ công khai thông tin về tất cả các yêu cầu kiểm duyệt mà các cơ quan quản lý chính phủ nhận được đối với phim của họ. Những thông tin như vậy sẽ đi một chặng đường dài hướng tới việc làm cho hiện tượng nửa vời này có thể nhìn thấy được, làm sáng tỏ ranh giới của kiểm duyệt của Bắc Kinh và giúp các chuyên gia điện ảnh cũng như người dân hiểu rõ hơn về vị trí thực sự của các lằn ranh  đỏ — do đó giảm sự không chắc chắn cho phép tự kiểm duyệt.

Một lần nữa, chúng tôi biết rằng các hãng phim Hollywood có thể ngần ngại tiết lộ những áp lực mà họ phải chịu. Tuy nhiên, nếu một nhóm đủ lớn các hãng phim cùng cam kết về sự minh bạch như vậy, thì điều đó có thể giảm thiểu đáng kể mối lo ngại này. Rõ ràng nhất, nếu tất cả các thành viên của Big Five cùng cam kết thực hiện một chương trình tiết lộ như vậy, nó sẽ ngay lập tức đặt ra tiêu chuẩn cho Hollywood nói chung; hơn nữa, nó sẽ ngăn Bắc Kinh chơi các hãng phim với nhau bằng cách làm gương cho hãng phim đầu tiên thực hiện bước đi như vậy.

Việc tiết lộ như vậy có thể ở dạng một báo cáo hàng năm – tương tự, theo một số cách, các tiết lộ mà các nền tảng công nghệ đưa ra liên quan đến các yêu cầu gỡ xuống của chính phủ và phản hồi của họ.265 Ngoài ra hoặc ngược lại, nó có thể ở dạng công bố trong phần danh sách những người đóng góp cho bộ phim, tương tự như phần công bố của phim  “không có động vật nào bị hại” đã thể hiện cam kết của Hollywood chống lại sự tàn ác với động vật trong phần lớn các phim có diễn viên động vật.

Nếu các hãng phim Hollywood sẵn sàng đưa ra cam kết thống nhất với công chúng, thì đó sẽ là một minh chứng hùng hồn cho thấy các nhà điều hành Hollywood quan tâm đến việc giải quyết vấn đề kiểm duyệt của chính phủ một cách chu đáo và tận tâm. . . còn hơn là chỉ  hy vọng vấn đề vẫn còn ẩn khuất  đối với người xem phim toàn cầu nói chung.

Các hãng phim cũng có thể được truyền cảm hứng để hành động (một lần nữa, không giống như các công ty công nghệ) để ngăn chặn các tiết lộ do chính phủ bắt buộc. Đầu năm nay, Hạ nghị sĩ Mike Gallagher (R-Wisconsin) đã đề xuất một khuôn mẫu cho luật liên bang tiềm năng về vấn đề này, khuyến khích ý tưởng rằng chính phủ Hoa Kỳ nên yêu cầu các hãng phim Hollywood phải công khai liệu một bộ phim đã được sửa đổi “để phù hợp với yêu cầu của Đảng Cộng sản Trung Quốc. ” hay chưa .266

 Việc công khai hóa như vậy sẽ chỉ tiết lộ một khía cạnh kiểm duyệt của Bắc Kinh, vì nó có lẽ sẽ không áp dụng cho các hành vi tự kiểm duyệt dự kiến ​​từ các hãng phim Hollywood, những người đã tham khảo ý kiến ​​của các chuyên gia và cố vấn để đưa ra quyết định về nội dung ngay cả trước khi các nhà kiểm duyệt của Bắc Kinh chính thức bàn. .

Mặc dù vậy, ý tưởng này có một số điểm đáng khen. Chẳng hạn, những tiết lộ “bị kiểm duyệt” như vậy có thể ảnh hưởng đến quyết định của các công ty trong việc đàm phán chính thức với Ban Tuyên giáo Trung ương, về việc có cho phép các nhà kiểm duyệt tiếp cận sản xuất phim hay không và liệu có tích cực theo đuổi quy chế sản xuất chung cho phim của họ hay không. Nó cũng có thể tiếp thêm sức mạnh cho những người kể chuyện ở Hollywood đẩy lùi việc tự kiểm duyệt trong quá trình làm phim, cho phép họ chỉ ra những tiết lộ này như một minh chứng hữu hình về cam kết của Hollywood trong việc chống lại sự can thiệp biên tập từ các chính phủ nước ngoài.

Tuy nhiên, PEN America cho rằng bất kỳ yêu cầu công bố thông tin nào như vậy, dù do chính các công ty áp đặt hay theo quy định, đều phải nhằm mục đích công khai hóa những thay đổi được thực hiện theo yêu cầu của bất kỳ chính phủ nào, không chỉ Trung Quốc. Yêu cầu công bố thông tin được toàn cầu hóa như vậy sẽ không chỉ hữu ích và toàn diện hơn mà còn đảm bảo tốt hơn rằng yêu cầu công bố thông tin đó được sử dụng để thúc đẩy quyền tự do ngôn luận, không phải như một công cụ chính trị.

Đề xuất này không phải là không có rủi ro, vì nó có thể thúc đẩy các hãng phim Hollywood tăng gấp đôi việc tự kiểm duyệt dự kiến ​​như một cách để tránh những yêu cầu tiềm ẩn từ Bắc Kinh mà sau đó họ cần phải tiết lộ. Tuy nhiên, PEN Mỹ ủng hộ khái niệm minh bạch hóa thông tin như một bước chủ động để đưa vấn đề ra công khai. Kiểm duyệt phát triển mạnh trong điều kiện âm u và minh bạch là bước đầu tiên cần thiết đối với bất kỳ phản ứng nào của ngành đối với nó.

Cần lưu ý rằng đề xuất của Gallagher không phải là đề xuất lập pháp duy nhất về vấn đề Trung Quốc kiểm duyệt Hollywood. Vào cuối tháng 4 năm nay, Thượng nghị sĩ Ted Cruz (R-Texas) đã thông báo ý định đề xuất “Đạo luật Ngừng kiểm duyệt, Khôi phục tính toàn vẹn, Bảo vệ các bộ đàm( talky )” hoặc Đạo luật SCRIPT. 67 Đạo luật SCRIPT sẽ cấm Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ hợp tác với bất kỳ hãng phim nào chỉnh sửa hoặc thay đổi phim của họ để chiếu ở Trung Quốc và yêu cầu các hãng phim đang tìm kiếm sự hợp tác đó phải ký một thỏa thuận bằng văn bản với chính phủ để không tuân theo sự kiểm duyệt của chính phủ Trung Quốc đối với phim.268

Hiện tại, nỗ lực của dự luật nhằm vào các hãng phim thay đổi nội dung ngay cả khi “đề phòng” yêu cầu của chính phủ là quá rộng và mở rộng quá xa sang lĩnh vực lựa chọn sáng tạo cho các chuyên gia làm phim, không phù hợp với Tu chính án thứ nhất và đánh đồng những nỗ lực chân chính để thu hút khán giả toàn cầu bằng sự kiểm duyệt chính trị. Hơn nữa, dự luật đặt các quan chức Bộ Quốc phòng vào vị trí đánh giá về cơ bản thông điệp chính trị của phim Mỹ. Kết quả là, Đạo luật ở dạng hiện tại sẽ gây hại cho tự do ngôn luận ở Hollywood nhiều hơn là có lợi.

Mặc dù vậy, vấn đề này có thể có chỗ cho những luật lệ chu đáo nhằm mục đích thay đổi cán cân cho các hãng phim cân nhắc trách nhiệm và lợi ích của việc hợp tác với cơ quan kiểm duyệt của Bắc Kinh — tuy nhiên, để phù hợp với Tu chính án thứ nhất, một hành động như vậy sẽ cần được xây dựng để áp dụng trong phạm vi hợp tác chính thức của một studio với các yêu cầu chính thức từ Bắc Kinh, điều này sau đó sẽ không giải quyết được vấn đề rộng hơn là tự kiểm duyệt dự kiến. Hơn nữa, như với đề xuất của Gallagher, PEN America khuyến nghị rằng bất kỳ đề xuất lập pháp nào trong tương lai nên nhằm mục đích chống lại sự kiểm duyệt của chính phủ một cách rộng rãi, mà không bị hạn chế cụ thể đối với Bắc Kinh.

Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn muốn duy trì mối quan hệ với Hollywood, nơi vẫn là lực lượng mạnh nhất trong lĩnh vực kể chuyện toàn cầu – một sức mạnh mà Bắc Kinh phải ghen tị. Bắc Kinh cần Hollywood chia sẻ tài năng và chuyên môn với ngành công nghiệp điện ảnh của mình, nhưng cũng để đảm bảo rằng mối quan hệ rạn nứt giữa hai bên không dẫn đến việc Hollywood sản xuất những bộ phim chỉ trích Đảng.

Chúng tôi tin rằng hai khuyến nghị này, một cam kết công khai rằng kiểm duyệt của Trung Quốc sẽ không ảnh hưởng đến nội dung của một bộ phim được cung cấp cho khán giả trên toàn thế giới, cùng với cam kết trong toàn ngành về việc minh bạch công khai các yêu cầu kiểm duyệt của chính phủ từ Bắc Kinh cũng như tất cả các chính phủ khác, sẽ là một bước tiến đẩy mạnh cam kết của Hollywood đối với quyền tự do ngôn luận  trong hoàn cảnh  động lực kiểm duyệt và ảnh hưởng  tuyên truyền của  chính phủ ngày càng tăng.

Chúng tôi đặc biệt kêu gọi Big Five, với tư cách là các hãng phim lớn nhất của Hollywood và là những người đi đầu trong ngành, hãy đi tiên phong trong việc thực hiện các khuyến nghị như vậy. Liên quan tới vấn đề này , MPA, với tư cách là nhóm thương mại chủ chốt của Hollywood đại diện chủ yếu cho các hãng phim lớn, sẽ  đóng vai trò chính, vì đây là cơ quan duy nhất có quyền hoạch định thể chế và có vai trò điều phối các hãng phim Big Five về vấn đề này.  Do đó, PEN America trực tiếp kêu gọi MPA hành động để thực hiện các khuyến nghị trên của chúng tôi.

Để ghi nhận vai trò quan trọng mà MPA có thể đóng trong việc giải quyết vấn đề này, chúng tôi khuyến nghị MPA thể hiện sự thừa nhận những thách thức mà hệ thống kiểm duyệt và kiểm soát thị trường của Bắc Kinh đối với ngành công nghiệp điện ảnh của họ đối với quyền tự do ngôn luận và sáng tạo, bằng cách ban hành một bài báo công khai về vấn đề này. Báo cáo quan điểm như vậy chỉ nên được soạn thảo sau khi tham khảo ý kiến ​​rộng rãi không chỉ với các thành viên trong MPA và các chuyên gia Hollywood khác, mà còn với các chuyên gia trong lĩnh vực nhân quyền và tự do ngôn luận, các nhà làm phim Trung Quốc và đại diện của các cộng đồng dân tộc thiểu số của Trung Quốc. MPA cũng phải đối thoại với các thành viên bất đồng chính kiến ​​hoặc lưu vong của các cộng đồng này, để đảm bảo tốt hơn rằng báo cáo lập trường xác định chi phí thực sự của việc kiểm duyệt của Trung Quốc.

Theo cách tương tự, chúng tôi kêu gọi MPA ban hành báo cáo hàng năm về sự gắn bó của ngành với Trung Quốc, bao gồm phân tích thực chất về quyền tự do ngôn luận có liên quan các mối quan tâm của họ. Báo cáo thường niên này nên bao gồm thông tin cho phép các chuyên gia Hollywood có cái nhìn rõ ràng hơn về việc kiểm duyệt phim của Trung Quốc, bao gồm dữ liệu định tính và định lượng làm sáng tỏ phạm vi kiểm duyệt đó.

Cuối cùng, chúng tôi khuyến khích MPA bắt đầu đối thoại về vấn đề này với các nhóm thương mại công nghiệp điện ảnh khác trên toàn cầu. Tiếng nói của ngành công nghiệp làm phim toàn cầu nên được thống nhất trong việc phê phán sự kiểm duyệt có hệ thống và ảnh hưởng quá mức của chính phủ trong phim, và bây giờ là lúc mà rất cần một tiếng nói thống nhất như vậy. Một tuyên bố như vậy – có thể hướng tới việc chống lại ảnh hưởng quá mức của chính phủ trên phạm vi rộng hơn, mà không cần tập trung vào Bắc Kinh – sẽ là một tuyên bố mạnh mẽ cho tự do nghệ thuật trên toàn thế giới.

2. Phát triển các chiến lược để chống lại và chống lại sự tự kiểm duyệt và áp lực tuyên truyền từ các cơ quan chính phủ

Cần có một cuộc thảo luận công khai trung thực về các biện pháp kiểm duyệt nghiêm ngặt của Bắc Kinh. Ở đây, các tổ chức và diễn đàn chuyên nghiệp cho ngành làm phim cũng có vai trò: PEN America khuyến nghị rằng mọi tổ chức như vậy — chẳng hạn như Hiệp hội Nhà văn Hoa Kỳ, Hiệp hội Đạo diễn Hoa Kỳ, Thị trường Phim ảnh Hoa Kỳ và các tổ chức khác – hãy thúc đẩy nỗ lực của họ để thu hút sự chú ý của công chúng đến hiện tượng này và tạo cơ hội cho những người trong cuộc ở Hollywood thảo luận vấn đề một cách trung thực và minh bạch. Nỗ lực sau này có thể yêu cầu việc tạo ra các diễn đàn riêng hoặc nhóm nhỏ,  các ứng dụng phần mềm danh sách gửi thư điện tử (listerv), các nhóm làm việc liên trường hoặc các không gian khác để chia sẻ thông tin và tạo ra các phương pháp hay nhất.

PEN America cũng kêu gọi các tổ chức như vậy cam kết giáo dục thành viên của họ về vấn đề này và các tình huống khó xử về đạo đức và nghề nghiệp mà tổ chức này đặt ra. Giáo dục như vậy có thể chuẩn bị tốt hơn cho các chuyên gia Hollywood để chống lại áp lực kiểm duyệt, đàm phán tốt hơn trước các yêu cầu kiểm duyệt, hoặc ít nhất là biết các lựa chọn của họ. Vì những lý do tương tự, PEN America khuyến nghị các trường điện ảnh giáo dục học sinh của họ về vấn đề này.

Đối với một vấn đề nổi tiếng không rõ ràng và thường không thể nhìn thấy đối với khán giả đến rạp, vai trò của các nhà báo phương Tây trong việc phơi bày các ví dụ cá nhân về kiểm duyệt và tự kiểm duyệt của Hollywood là rất quan trọng. Các nhà báo thương mại và các nhà báo trong thế giới giải trí được đặc biệt thuận lợi để mang theo ngọn đuốc này và nên thúc đẩy vấn đề này một cách mạnh mẽ hơn. Họ có thể làm như vậy, một phần, bằng cách tạo ra và công khai các lời mời gọi công khai để biết thông tin về các trường hợp kiểm duyệt như vậy — những lời mời gọi tạo cơ hội cho những người tố cáo ở Hollywood ẩn danh hoặc chỉ xác định bản thân ở mức độ thoải mái của họ.

Cuối cùng, chúng tôi khuyến khích Hollywood, với tư cách là một cộng đồng, cam kết đưa vào và quảng bá những nhân vật gốc Á và người Mỹ gốc Á thực chất, ba chiều. Đã có từ trước và rõ ràng nhu cầu thể hiện được nâng cao như vậy trong thế giới phim. Ngoài ra, và trong phạm vi hẹp hơn đối với mục đích của báo cáo này, sự khan hiếm các nhân vật châu Á ba chiều như vậy ở Hollywood chỉ tạo thêm không gian cho Bắc Kinh để nhấn mạnh vào những khuôn mẫu và mô tả thiếu chính xác về các nhân vật Trung Quốc.

thứ hai, chúng tôi kêu gọi cộng đồng Hollywood tham gia vào các hành động đoàn kết với các nhà làm phim Trung Quốc đã bị kiểm duyệt hoặc những người đã chọn chống lại sự kiểm duyệt — thường phải trả giá rất đắt. Trước hết, cộng đồng điện ảnh nên lên tiếng thay mặt cho các nhà làm phim Trung Quốc bị đàn áp tiếng nói. Hơn nữa, các nhà làm phim nên tìm kiếm thêm cơ hội để kể những câu chuyện mà Bắc Kinh có thể không muốn kể. Những cơ hội như vậy có thể bao gồm làm việc với các bộ phim nhỏ hơn hoặc độc lập không ngại chỉ trích ĐCSTQ, hoặc làm việc với các nhà làm phim Trung Quốc ở nước ngoài, những người có nhiều không gian hơn để kể những câu chuyện không bị kiểm duyệt.

Mục tiêu chung – kết quả cần thiết cuối cùng – là hình thành một phản ứng thống nhất của Hollywood trước áp lực kiểm duyệt từ chính phủ Trung Quốc. Để đạt được điều đó, cả sự chú ý của công chúng và thảo luận riêng tư về vấn đề này là cần thiết.

Hollywood sở hữu di sản hàng trăm năm đóng vai trò là một trong những trung tâm kể chuyện của thế giới. Vì lý do này, những người ra quyết định buộc phải đứng về quyền tự do ngôn luận và chống lại sự xâm phạm dần dần của bất kỳ chính phủ nào cố gắng ra lệnh cho những câu chuyện này có thể và không thể được kể ra sao (hoặc bằng cách nào). Uy tín, vị thế đạo đức và tầm ảnh hưởng của ngành đều phụ thuộc vào việc tính toán thẳng thắn về tác động của thị trường Trung Quốc đang phát triển cùng với quyết tâm của Bắc Kinh trong việc ban hành các điều khoản làm phim toàn cầu về các vấn đề mà họ cho là quan tâm. Ngành công nghiệp nên kéo lại bức màn, giải quyết những tình huống khó xử mà nó phải đối mặt và thẳng thắn nhìn nhận những áp lực này theo cách cho phép các nhà hoạch định chính sách, những người ủng hộ tự do ngôn luận và những người xem phim đưa ra những đánh giá sáng suốt.

Hành động như vậy là cần thiết ngay bây giờ. Các xu hướng đang di chuyển theo một hướng — Phòng vé của Trung Quốc đang mở rộng trong khi nhu cầu của họ đối với phim Hollywood đang giảm bớt. Nhưng điều này chỉ chứng minh rằng bây giờ, ngay bây giờ, là thời điểm để Hollywood có một cuộc đối thoại cởi mở và thẳng thắn về cách bảo vệ sự độc lập trong sáng tạo của mình trước sự kiểm duyệt của chính phủ và ảnh hưởng của tuyên truyền. Nếu các hãng phim Hollywood không đẩy lùi ảnh hưởng này bằng một tiếng nói thống nhất ngày hôm nay, thì mọi việc sẽ chỉ trở nên khó khăn hơn trong tương lai.

Lời cảm ơn

Báo cáo này được viết bởi James Tager, Phó Giám đốc Chính sách và Nghiên cứu Biểu đạt ý kiến Tự do của PEN America, với sự đóng góp nghiên cứu và soạn thảo đáng kể từ cố vấn PEN America Jonathan Landreth. Giám đốc cấp cao của PEN Ameriaca về các chương trình biểu đạt miễn phí, Summer Lopez, đã xem xét và chỉnh sửa báo cáo, cũng như Giám đốc điều hành PEN Mỹ Suzanne Nossel. Veronica Tien, Trợ lý Chương trình Biểu cảm Miễn phí của PEN Mỹ, đã cung cấp các chỉnh sửa bổ sung. PEN America chân thành cảm ơn Isaac Stone Fish vì những đánh giá và chỉnh sửa của chuyên gia, cũng như Giáo sư Stanley Rosen, Bethany Allen-Ebrahimian và Jeff Yang vì những đánh giá chuyên môn của họ và Carol Balistreri vì những chỉnh sửa sao chép của cô ấy. PEN America cũng xin cảm ơn những thực tập sinh có đóng góp quan trọng trong nghiên cứu và kiểm tra thực tế cho báo cáo này: Coco Ruan, Skylar Cheung, Aaqib Mahmood và Saqib Mahmood. Cuối cùng, PEN America vô cùng biết ơn tất cả những người đã trao đổi riêng với chúng tôi về báo cáo này, kể cả những người không được công bố tên tuổi.

(Cám ơn TS Phạm Gia Minh, theo thỉnh cầu của Ba Sàm, đã nhanh chóng, công phu dịch tài liệu quan trọng này).


Liên quan:

11 comments

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.