1842. ‘Bi hài kịch trong xã hội Việt Nam thời hậu cộng sản’

  • Tiến sĩ Nguyễn Hữu Liêm
  • Gửi tới BBC từ San Jose, Hoa Kỳ

23 tháng 11 2020

Thuở nhân loại còn lý tưởng siêu hình

“Từ thuở Tiên đi, sầu cũng nhỏ

Nhân gian thôi nhớ chuyện trên trời.”

Đó là hai câu thơ của Huy Cận trong Lời mở đầu của Bùi Văn Nam Sơn cho bản dịch “Hiện Tượng Học Tinh Thần” của G. W. F. Hegel (Văn Học-2006). Khi trích dẫn hai câu thơ này, chàng học giả họ Bùi muốn nói đến một không khí triết học đã trở nên trống vắng và không còn mang cao vọng lớn lao sau tác phẩm lừng danh này của Hegel.

“Tiên” ở đây không phải là nàng tiên, hay là tiên sinh, mà là một nhà tiên tri cho thời đại và nhân loại. Khi nhà tiên tri đã ra đi, con người trần gian không còn màng đến việc tày trời. Họ chỉ còn biết chuyện trên Trái Đất, cho một cuộc sống thuần kinh tế vật chất.

Nhìn lại lịch sử thế giới trong cả một trăm năm qua, từ “duy tâm luận” của Hegel, nhân loại lại hăm hở chạy theo “duy vật chủ nghĩa” của Marx để rồi hệ quả là con người càng lún sâu vào cõi vật thể. Không còn ai nhìn lên cao để “nhớ chuyện trên trời”. Ngay cả nỗi sầu muôn năm, nay cũng còn rất nhỏ.

Khi con người đã bỏ lại đằng sau mình hai thời quán giáo điều của tôn giáo và ý thức hệ từ chủ thuyết chính trị thì hắn không còn gì siêu hình để tin vào, không còn lý tưởng vượt trần gian để sống và chết cho. Lịch sử nay đã không còn cứu cánh tính; cuộc đời cá nhân không còn cưu mang nội dung bản thể – hắn cũng mất luôn niềm xác tín vào ý nghĩa hiện hữu. Đây là thời điểm mà hắn bỏ rơi tôn giáo và chính trị để ra đi. Bi kịch là hắn không biết đi về đâu.

Khi thoát khỏi thần linh và ý hệ, ở giai đoạn đầu, con người cảm thấy bị chấn thương và bơ vơ. Nhưng nay thì nỗi cô đơn cũng đã không còn – khi ý thức lịch sử cũng đã biến mất. Tất cả nhân loại này, từ đông sang tây, từ giàu đến nghèo, nay đã trở nên những chiếc máy thuần kinh tế. Tiền bạc, vật chất là cứu cánh duy nhất, mối bận tâm tối hậu cho cuộc đời.

Còn đâu lý tưởng tinh thần?

Hãy nhìn vào đội ngũ đồng chí cách mạng Cộng Sản Việt Nam ngày nay. Những con người cách mạng oai hùng và huy hoàng thế kỷ trước nay chỉ còn loay hoay với những ván bài tiền của. Họ đã bỏ quên trời đất ngoài kia để chỉ còn say sưa trong bóng tối với chính mình. Đó là những đứa con của Karl Marx bị lịch sử bỏ rơi, thậm chí đang tha hóa. Cả bao thế hệ đi theo lãnh tụ Hồ Chí Minh cho lý tưởng độc lập, công lý và nhân phẩm dân tộc và tổ quốc, nay không ít họ sẵn sàng bỏ nước ra đi vì không còn chấp nhận tình trạng tha hóa cùng cực của xã hội và tổ chức cộng sản Việt Nam hiện tại.

Căn nguyên từ đâu? Gần hai thế kỷ trước, khi Marx đọc cuốn “Hiện Tượng Tinh Thần” này của Hegel, chàng ta muốn chuyển ngược biện chứng Tinh thần thành ra quy luật kinh tế. Gốc rễ của con người, thước đo cho nhân loại, không phải đến từ trời cao hay thần linh, mà là con người chính hắn. Marx muốn mang nhân gian này ra khỏi “vương quốc thiết yếu,” vốn chỉ biết bận tâm về nhu cầu vật chất, đến với “cõi tự do” nơi mà cá nhân và tập thể được dung thông trong hòa hợp giữa nhu cầu và khả năng.

Marx muốn giải phóng con người ra khỏi “vọng tưởng duy tâm” của Hegel, vốn là “thượng tầng cấu trúc” của thực tế vật chất, để đem nhân loại trở về với thực tại trần đời, để làm người thế gian thuần kinh tế. Nhân loại hãy thôi hoang phí năng lực vào ước vọng siêu hình để mà đem hết sức mình lo chuyện áo cơm bằng phương trình lịch sử.

Và như ai cũng đã biết rồi. Cơn mơ nào cũng phải được tỉnh thức. Chủ nghĩa Marx đã tàn lụi như là một lý tưởng lịch sử và chính trị. Nhưng Marx đã tiên tri đúng về thân phận con người thế gian này, nhất là đối với cán bộ viên chức còn đứng trong Đảng Cộng sản VN. Tất cả đảng viên nay chỉ là những con vật kinh tế (nghĩa triết học: ‘man as an economic animal’) – và tham vọng quyền lực cũng duy chỉ cho cứu cánh vật chất.

Không còn ai tin vào ngôn từ, khẩu hiệu của Đảng nữa. Năng lực hướng thượng cho đời sống Tinh thần đã biến mất – dù rằng nạn mê tín thần linh cho nhu cầu vật chất và quyền lực thì tràn ngập. Trời cao không còn. Lý tưởng đã chết. Cái điều nghịch ngẫu nằm ở chỗ rằng dù cho cán bộ Cộng sản Việt Nam hôm nay, trên bình diện lý thuyết chính trị, họ không còn tin Marx, nhưng trên bình diện kinh tế, họ đều là những đứa con ngoan của Marx (xem thêm các luận thuyết về ‘kinh tế học Marxist và phần động vật trong con người).

Hai nhà tiên tri mâu thuẫn

Hãy đọc lại Hegel. Lịch sử là sự “khai mở Tinh thần vào thời gian”, cũng như “Vũ trụ là sự khai mở Tinh thần vào không gian.” Thế giới, theo Hegel, là một hiện tượng Tinh thần, mà trong đó, cá nhân tính chỉ là một hình thái tha hóa đang vươn mình tìm về lại chân lý vốn đang chờ đón ở cuối hành trình lịch sử. Cứu cánh tính của lịch sử và nhân loại là Tự do. “Lịch sử thế giới là một tiến trình trong ý thức Tự do,” Hegel tuyên bố.

Trên cơ bản cá nhân, Tự do là sự giác ngộ về “bản lai diện mục”. Trên cơ bản nhân loại, Tự do là sự dung thông của ý chí cá thể với thực tế lịch sử. Đây là một con đường đầy gian truân, “một xa lộ đầy bi kịch,” mà Tinh thần tạo hóa, như là một nhà đạo diễn đầy thủ đoạn – the cunning of Reason – nhưng với thiện ý, đầy đoạ nhân gian như là những trừng phạt của cha mẹ dành cho con cháu trong nhà nhằm cho chúng mở mắt ra để trưởng thành và lớn lao lên mà biết đến đường về.

Đối với Hegel thì bản chất tha hóa từ năng thức Tinh thần tuyệt đối nơi ý thức con người là nguyên nhân cho địa ngục trần gian. Trong khi đó, Marx thì cho rằng sự tha hóa của con người là hệ quả từ bản chất cấu trúc kinh tế vật chất có sẵn của xã hội. Marx muốn xem thế gian và lịch sử là đối tượng để chinh phục và đổi mới. “Chính ta sẽ dẫm trên đống gạch vụn lịch sử để đứng lên như là một thượng đế mới,” Marx viết. Con người và lịch sử như là một tiền đề và phản đề, soi gương lẫn nhau để mà chuyển hóa và biến thái lẫn nhau.

Một nửa nhân loại của thế giới, trong suốt hầu hết thế kỷ 20, đã nghe lời Marx như thế, để mang ý chí thay đổi lịch sử nhằm chuyển hóa con người. Hạnh phúc con người chỉ có từ cơ bản kinh tế khi cấu trúc xã hội sẽ phải được tái kiến tạo nhằm giải quyết nhu cầu thiết yếu vật chất. Những con chiên Marxists không còn phải chỉ lo về chính mình. Mà trái lại. Hắn muốn hy sinh đời sống riêng tư bằng ý chí tự phủ định cho cứu cánh lịch sử.

Từ đó, lịch sử là chủ thể của ý chí mà cá nhân phải phục tòng. Con người từ giã tính tha hóa cá nhân bằng cách hòa mình vào ý chí tập thể trong cứu cánh tính tự do. Muốn được giải phóng, hắn phải trước hết tự trói chặt chính mình vào cơ năng tổ chức. Chỉ còn có con người lịch sử chứ không còn cá thể riêng tư. Và thảm họa phát xuất từ đó.

Khi “Đảng ta” nuốt lấy cái ta cá thể Việt

Và người Cộng Sản Việt cũng đã hiến mình vào trong mắt xích tập thể cho lý tưởng lịch sử duy ý chí đó. “Đảng ta” nay đã thay thế cho cái ta cá nhân Việt. Vì thế, bản chất mâu thuẫn chính trị hiện nay ở Việt Nam nằm ở nơi khi mà ý chí vươn lên của cái ta cá nhân Việt muốn thoát khỏi xiềng xích tập thế của “Đảng ta”.

Nay nhìn đâu con người Việt Nam cũng chỉ còn thấy những sự xuống cấp, tan rã của thần linh, của tiên tri, của giáo điều, chủ nghĩa, của tổ chức, của Đảng ta. Mọi thứ đều rất rẻ, dễ mua, dễ bỏ.

Theo tôi, dân tộc Việt nay chỉ còn đi theo tinh thần thời đại duy vật chất, hết mơ nói chuyện trên trời.

Những ngày mùa đông cuối năm 2020, ở khắp nơi trên thế giới cũng như ở đất nước Việt Nam, tất cả là một trường nhân gian tất bật lo lắng thuần kinh tế và thân xác. Trong hơi men tàn của cơn say lý tưởng từ thế kỷ trước, có cái gì đó trong tâm tư nhiều người Việt đang thấy rằng đây là một hoạt cảnh nhàm chán loay hoay của một khối nhân loại không còn lý tưởng, không còn chân lý và sự thật, không còn ý chí lịch sử.

Khi Hegel bị lãng quên, Marx rớt vào sọt rác thì lúc mà người Cộng Sản Việt nay đã kiệt sức lý tưởng và ý chí cao thượng.

Các hiện tượng quậy phá, làm dáng của một số trí thức, văn nghệ sĩ, của người giàu có tại Việt Nam hiện nay xét ra là tấn bi hài kịch của nỗ lực muốn thoát ra khỏi xiềng xích ‘tính Đảng’. Các cố gắng du nhập tư tưởng tiến bộ, hiện đại từ bên ngoài vào Việt Nam, công việc chỉnh sửa giáo dục, sách giáo khoa, phát triển mạng XH… luôn có nguy cơ hoặc bị đè bẹp, hoặc bị biến dạng, hội nhập vào dòng tha hóa.

Ngay cả thi ca, âm nhạc và văn chương Việt hiện nay đa phần trở nên trống rỗng nhàm chán khi đã hết chất men tinh thần thời kháng chiến.

Không còn ai xứng đáng là kẻ tiên tri cho thời đại. Những đứa con rơi thuần duy vật của Marx ở Việt Nam nay đã mất hồn lịch sử. Mối sầu kim cổ lớn lao của nhân loại đi đâu mất rồi! Hãy đọc tiếp hai câu thơ Huy Cận:

Đại bàng vỗ cánh muôn năm trước

Đâu biết trời kia rộng mấy khơi.

Bài viết thể hiện quan điểm riêng của luật sư, tiến sĩ triết học Nguyễn Hữu Liêm từ Hoa Kỳ từ San Jose, California. Trong số các sách của ông đã có cuốn ‘Thời tính, Hữu thể và Ý chí: Một luận đề siêu hình học” được xuất bản ở Việt Nam năm 2018.


Cùng tác giả: 1600. Về con đường xã hội chủ nghĩa thực thụ cho Việt Nam

4 comments

  1. Đây là đoạn nói zìa bản chất của tư bửn trong phin Devil’s advocate wa nhưn dựt Eddie Barzoon

    Watchin’him bounce around like a f–kin’ game. Like a wind-up toy!Like 250 pounds of self-serving greed on wheels! The nextthousand years is right around the corner, Kevin. EddieBarzoon — take a good look, because he’s the poster childfor the next millennium! These people – it’s no mysterywhere they come from.

    You sharpen the human appetite to thepoint where it can split atoms with its desire. You build egos the size of cathedrals. Fiber-optically connect theworld to every ego impulse. Grease even the dullest dreams with these dollar-green, gold-plated fantasies until every human becomes an aspiring emperor, becomes his own god! Where can you go from there? And as we’re scramblin’ from one deal to the next, who’s got his eye on the planet? As the air thickens, the water sours. Even the bees’ honey takes on the metallic taste of radioactivity — and it just keeps comin’, faster and faster! There’s no chance to think, to prepare. It’s ‘buy futures, sell futures’ when there is no future!! We got a runaway train, boy!! We got a billion Eddie Barzoons all joggin’ into the future. Every one of ’em getting ready to fist-f–k God’s ex-planet, lick their fingers clean as they reach out toward their pristine cybernetic keyboards to tote up their f–kin’ billable hours!! And then it hits home! You gotta pay your own way, Eddie. It’s a little latein the game to buy out now!! Your belly’s too full, your dick is sore, your eyes are bloodshot, and you’re screamin’ for someone to help!! But guess what? There’s no one there!! You’re all alone, Eddie. You’re God’s special little creature! Maybe it’s true. Maybe God threw the dice once too often. Maybe He let us all down.

    Đã bắt đầu xuất hiện những Eddie Barzoons version quê nhà lá vườn rùi

    Thích

  2. Ông záo cộng đồng bàn zìa những thứ ổng hiểu lơ mơ . Hegel hổng phải di tâm ông nội ui, Hegel là di thần lun . Ổng lun tự nhận mình là 1 chết gia thần học theologian-philosopher, và toàn bộ những gì ổng viết ra là để giải thích Kinh Thánh . Theo như analogy của nguyễn hĩu niêm, Hegel tìm ý tưởng trên Trời, Marx lấy cảm hứng từ Hegel mún tạo 1 thiên đường trên trái đất này . Thi vị & thực tía hơn nhiều . Và “Đổi Mới” phúc everything up.

    Níu mún duy (đồ) vật, chủ nghĩa tư bửn là bái vật nhứt . Nó reduce tinh thần xuống hưởng thụ, rùi amplify hưởng thụ lên . Hưởng thụ mọi nơi, mọi lúc & bằng mọi giá . Phin Devil’s advocate, đoạn Pacino giải thích cho Keanu lúc màn đã được vén lên . Kết/hậu quả là như ta đã thấy, môi trường bị tàn phá, xã hội băng hoại . Tư tưởng cha ông đói cho sạch, rách cho thơm . Giàu có đến nỗi it stinks to high heaven. Nói là học tư tưởng Mác-Lê nhưng cán bộ Cộng Sản nhà mềnh ra nức ngòi chỉ nhìn hiện tượng, mê mẩn cái bề ngoài sạch sẽ, bóng loáng, thía là zìa nhà hì hục dẹp Mác-Lê làm mọi thứ đều đổ đốn . Dùng lại ngôn ngữ của lão chết gia còi hụ “Không còn ai tin vào ngôn từ, khẩu hiệu của Đảng nữa. Năng lực hướng thượng cho đời sống Tinh thần đã biến mất – dù rằng nạn mê tín thần linh cho nhu cầu vật chất và quyền lực thì tràn ngập. Trời cao không còn. Lý tưởng đã chết”

    More where this xít come from “Cả bao thế hệ đi theo lãnh tụ Hồ Chí Minh cho lý tưởng độc lập, công lý và nhân phẩm dân tộc và tổ quốc, nay không ít họ sẵn sàng bỏ nước ra đi vì không còn chấp nhận tình trạng tha hóa cùng cực của xã hội và tổ chức cộng sản Việt Nam hiện tại”

    Vì đâu nên nỗi ? if you ask me, 1 ngừ xem cái nhãn “thế lực thù địch” chỉ là “so, what is wrong with another sin”, tớ đổ hết cho “Đổi Mới”. Du nhập chủ nghĩa tư bửn, aka “kinh tía thị chường” là điều tệ hại nhứt mà 1 đảng mang danh là Cộng Sản có thỉa làm, trong khi vênh váo xem chủ nghĩa Mác-Lê là nền tảng tư tưởng của mềnh . Marx đã nhận xét đúng, chủ nghĩa tư bửn là hủy diệt nhân danh “hưởng thụ”, từ nhịu là “nhu cầu & những đòi hỏi ngày càng cao -hoặc thấp, tùy cách nhìn- của con ngừ”. Và “Đổi Mới” là mở cửa cho tư di hủy diệt ùa vào Việt Nam . Once it took hold, good luck trong chiện dẹp nó đi . Tư di hưởng thụ đã lên tới thượng tầng rùi . Tất nhiên, những ngừ mũ ni che tai thì nói mọi khát vọng đều có điểm dừng . Tới bi giờ thì ngừ ta hổng thấy điểm dừng ở đâu . Lambo nửa triệu đô 1 chiếc ? Níu kẹt trong dòng xe thì cũng chả khác gì chiếc yugo but i dont wanna. Thía là sắm trực thăng . Mọi ngừ hổng biết, tiền là để mua access. Nhiều med techs hiện giờ có thể cải lão hoàn đồng, chữa bách bệnh, nhưng giá thì trên trời, dân thường chả bao giờ mơ tới . Thử đoán coi ai access được ? Một thứ bệnh thập tử nhứt sinh, chắc chắn ngừ bình thường là đi đoong, guess what, với tỷ đô trong tay, how about home-call doctors delivering cutting-edge advancement in med techs? Thấy Tổng thống Trump chưa, mắc cúm Tào ở độ tuổi nguy hiểm, với med staff của Nhà Trắng, 1 tuần là ổng có thể đi đánh golf xù họp G-20 về cúm Ba Tào . Nope, it aint chloroquine. Và với vaccines, thử đoán xem ai là người access nó trước tiên ? Ngay từ lúc nó còn giá 10 000 đô/mũi .

    Giới smart tech billionaires nói zìa “responsible capitalism” thì 1- capitalism bản thân nó hổng có responsible. 2- Bin Ghết, như anh Ba đã trích dẫn Trí Thức Việt Nam & New Tang Dynasty, là 1 ác quỷ . Done. Tính hủy diệt của chủ nghĩa tư bửn vữn còn nguyên vẹn

    Và lão phó chưởng ban tiên láo chính thức mở cuộc thi đua hồ hởi phấn khởi, từ nay chỉ đăng bài đẹp & tốt zìa “Đổi Mới” thui . Didn’t i say that khi chủ nghĩa tư bửn nó đứng vững ở đâu, còn lâu mới dẹp được nó ? It mite be a bit too late now. Còn thổi ống đu đủ “Đổi Mới” thì tạm thời quên đi hình bóng chủ nghĩa xã hội, lý tưởng Cộng Sản hay những thứ lăng nhăng như vậy .

    Chủ nghĩa xã hội từ 1 thực tía có thể với Hồ Chí Minh đã trở lại thành 1 giấc mơ . Last time i check, dreams are still free.

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.