2252. Về đâu bây giờ cho Việt Nam sau Trọng?

EAST ASIA FORUM Author: Alexander L Vuving, APCSS – 27 February 2021

Ba Sàm lược dịch

Những sự kiện trong năm qua đã làm nổi lên các xu hướng dài hạn chính trong chính sách đối nội và đối ngoại của Việt Nam. Mối liên kết với Trung Quốc của quốc gia này sẽ ít hơn. Trong thập kỷ tới, có thể sẽ có người đứng đầu không bảo thủ đầu tiên kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, nhưng các nhà lãnh đạo vẫn tiếp tục coi trọng mô hình nhà nước theo chủ nghĩa Lenin.

Mặc dù so với Trung Quốc, mật độ dân số và giao thông công cộng là cao, song tỷ lệ nhiễm COVID-19 của Việt Nam thuộc vào loại thấp nhất trên thế giới. Việc ngăn chặn được vi rút đại dịch đã giúp nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng ước tính 2,9% vào năm 2020, cao hơn mức ước tính 2,3% của Trung Quốc, trong bối cảnh suy thoái toàn cầu mà hầu hết các nền kinh tế khác đều gặp phải.

Với số giờ lao động và mức đầu tư giảm, tổng sản phẩm quốc nội của Việt Nam tăng trưởng chủ yếu nhờ vào tăng năng suất các yếu tố tổng hợp, điều này phần nào phản ánh sự chuyển đổi kỹ thuật số chóng mặt của đất nước.

Trong năm 2020, 13.000 công ty khởi nghiệp mới đã tham gia cùng 45.000 doanh nghiệp hiện có trong nền kinh tế kỹ thuật số mới chớm nở của Việt Nam. Theo phân tích về 90 nền kinh tế, Việt Nam – cùng với Azerbaijan, Indonesia, Ấn Độ và Iran – chỉ sau Trung Quốc về đà phát triển kỹ thuật số.

Tuy nhiên, trong khi tính minh bạch và năng lực là những yếu tố chính trong cách tiếp cận của Việt Nam đối với đại dịch COVID-19, các nhà lãnh đạo của Việt Nam không sẵn sàng áp dụng cách tiếp cận này cho các lĩnh vực quản trị khác. Trong lúc tìm cách duy trì nhà nước theo chủ nghĩa Lê-nin, họ trù dập nhân tài và sợ tính minh bạch.

Khi giới tinh hoa cầm quyền đang lựa chọn các nhà lãnh đạo mới để chuẩn bị cho Đại hội lần thứ 13 của Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN), thông tin về các nhà lãnh đạo mới được coi là tối mật. Tại Đại hội, ĐCSVN đã từ chối đề bạt người anh hùng trong trận chiến chống lại COVID-19 của Việt Nam, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, lên chức Ủy viên Bộ Chính trị. Nó đã từ bỏ giới hạn tuổi 65 lần thứ ba và trao cho Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng bảo thủ (77 tuổi) nhiệm kỳ thứ ba, một động thái chưa từng có, vi phạm nguyên tắc cao nhất của chính ĐCSVN.

Trong khi việc ông Trọng tái đắc cử biểu thị sự thành công của những người bảo thủ trong chế độ vào lúc này, thì nó lại đánh dấu bước khởi đầu cho sự kết thúc kỷ nguyên cải cách do phe bảo thủ lãnh đạo ở Việt Nam. Kể từ khi chế độ Cộng sản ở Đông Âu sụp đổ năm 1989, chỉ ba năm sau khi Việt Nam bắt đầu công cuộc đổi mới (cải cách), tất cả các tổng bí thư của ĐCSVN đều là những người bảo thủ của chế độ. Thế nhưng lần này Trọng đã thất bại trong việc đề bạt người kế nhiệm ưa thích của mình.

Sự lựa chọn ưa thích của ông, là cựu thư ký hành pháp bảo thủ Trần Quốc Vượng, đã bị bỏ xa phía sau so với những người khác, bất chấp sự ủng hộ mạnh mẽ của Trọng. Không có phe bảo thủ nào ủng hộ tốt hơn, ông Trọng đã phải dùng đến lựa chọn hạt nhân – ông ta đứng ở vị trí cao nhất bất chấp việc đó buộc ĐCSVN phải phá vỡ các quy tắc của chính mình.

Việc ông Trọng tái đắc cử là một phần của một thỏa thuận lớn hơn. Các vị trí lãnh đạo cao nhất khác của đất nước – Chủ tịch nước, Thủ tướng và Chủ tịch Quốc hội – lần lượt được sắp đặt là Nguyễn Xuân Phúc, Phạm Minh Chính và Vương Đình Huệ, những người theo chủ nghĩa thực dụng hơn là học thuyết giáo điều. Bên dưới ‘tứ trụ’ này, chức vụ cao cấp thứ năm trong đảng-nhà nước, là thường trực Ban bí thư ĐCSVN, được trao cho Võ Văn Thưởng, một nhân vật ôn hòa, không bảo thủ hay cải cách.

Vì vậy, trong khi Trọng có thể ở lại nửa nhiệm kỳ hoặc toàn nhiệm kỳ, người có khả năng kế nhiệm ông trong số các lãnh đạo cao nhất này sẽ là người đầu tiên không bảo thủ, trong ban lãnh đạo ĐCSVN, kể từ năm 1989.

Chủ nghĩa bảo thủ trong chế độ Việt Nam thường gắn liền với chủ nghĩa chống phương Tây. Nhưng việc Trung Quốc triển khai giàn khoan HYSY-981 (Hải Dương 981) vào năm 2014 trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam (EEZ) – đã vượt qua ranh giới đỏ của Hà Nội – là một bước ngoặt trong chính sách đối ngoại của Việt Nam và chấm dứt chính sách chống phương Tây hiện nay. Kể từ năm 2014, Việt Nam đã dần rời xa Trung Quốc và xích lại gần Hoa Kỳ hơn.

Đại dịch COVID-19 đã đẩy nhanh xu hướng này đồng thời cũng làm gia tăng khoảng cách giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ. Trong khi Bắc Kinh lợi dụng thời điểm khó khăn để xâm phạm EEZ của Việt Nam, Washington đã cử một tàu sân bay đến thăm Việt Nam. Theo cách nói của Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Nguyễn Chí Vịnh, Hà Nội đã nhận ra “ai là bạn thân, là đối tác đơn thuần”.

Vào tháng 4 năm 2020, Việt Nam đã tham gia các cuộc đàm phán với nhóm Quad không chính thức do Hoa Kỳ dẫn đầu, bao gồm những người bạn thân thiết nhất của Washington ở Ấn Độ – Thái Bình Dương, để thảo luận về việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng khu vực ra khỏi Trung Quốc và ngăn chặn sự phụ thuộc quá mức vào thị trường này. Trong thời gian xảy ra đại dịch, các đặc phái viên cấp cao của Trung Quốc đã đến thăm tất cả các thành viên ASEAN, ngoại trừ Việt Nam. Mục đích của các chuyến đi này là để ngăn chặn một liên minh chống Trung Quốc và kéo họ vào vùng ảnh hưởng của Bắc Kinh. Việt Nam có thể bị coi là một thất bại của Trung Quốc hoặc bị nước này trừng phạt vì dính líu đến Nhóm Quad.

Việt Nam là một trong ba nền kinh tế châu Á loại Huawei của Trung Quốc khỏi mạng 5G của họ – hai nền kinh tế còn lại là Nhật Bản và Đài Loan. Việt Nam cũng đã tránh xa sáng kiến ‘Một vành đai, Một con đường’ của Trung Quốc, mặc dù đã trả tiền cho sáng kiến này.

Việt Nam đang nổi lên như một bức tường thành chống lại Trung Quốc với nền kinh tế số hóa nhanh chóng và một ban lãnh đạo thực dụng bám chặt vào sự cai trị của ĐCSVN.

Alexander L Vuving là Giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu An ninh Châu Á – Thái Bình Dương của Daniel K Inouye, Honolulu.

Tất cả các quan điểm được trình bày trong bài viết này hoàn toàn là của tác giả và không nhất thiết phản ánh ý kiến của DKI APCSS, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ hoặc chính phủ Hoa Kỳ.

Ba Sàm bổ sung về tác giả:

GS Alexander L Vuving (theo VOA thì ông là người gốc Việt, tên là Vũ Hồng Lâm, nhưng có nguồn khác ghi ông là người Mỹ gốc Hoa), từng có rất nhiều bài viết, trả lời phỏng vấn, chuyên luận liên quan chủ quyền, chính trị Việt Nam, đăng trên cả báo của VN, nước ngoài, và trang mạng. Dưới đây là một số bài:

+ Đại chiến lược hai hướng: Chính sách đối ngoại của Việt Nam từ khi Đổi mới (Ba Sàm, 2004)

+ Trung Quốc dùng kế ‘không đánh mà thắng’ của Tôn Tử trên Biển Đông . + ‘Biển Đông đang hun đúc tình cảm và biểu tượng yêu nước của người Việt’ (Thanh niên, 2015).

+ 5526. Nghĩ lại: huyền thoại và thiển cận về Biển Đông (Ba Sàm, 2015)

+ TBT Trọng đi Mỹ: Chuyến đi mở cục diện mới (BBC, 2015)

+ 3882. Đại hội 2016 sẽ là thời điểm thay đổi trong chính trường Việt Nam? (Ba Sàm, 2015)

+ 7122. Trung Quốc sẽ làm gì ở Biển Đông? (Ba Sàm, 2016)

+ Cuộc đua chức Tổng bí thư VN ‘căng thẳng chưa từng thấy’ (VOA, 2016)

+ Trung Quốc sẽ làm gì ở Biển Đông? (Nghiên cứu quốc tế, 2016)

+ Cách Mỹ có thể giành quyền kiểm soát ở Biển Đông (Nghiên cứu quốc tế, 2017)

8 comments

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.