2655. Khi Trung Quốc tung ra các đợt tiêm chủng COVID-19, các nạn nhân của các vụ bê bối vaccine trước đó đã biến mất

Thói quen giấu biến và kiểm duyệt những lời chỉ trích của Trung Quốc không phải là cách để giành được niềm tin vào ngành công nghiệp vaccine của họ.

THE DIPLOMAT by Renee Xia – July 24, 2021

Nguyễn Bá Khuyến lược dịch

He Fangmei đang mang thai 7 tháng khi cô, chồng và hai con nhỏ của họ bị chính quyền đưa về nhà ở tỉnh Hà Nam vào tháng 10 năm ngoái.

Kể từ đó người ta không còn nghe nói về họ nữa.

Một vụ bê bối năm 2018 liên quan đến nhà sản xuất vaccine Trung Quốc, Changsheng Bio Company, đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm nạn nhân, bao gồm cả em bé 20 tháng tuổi của He, bị liệt do nhiễm trùng dịch tủy sống sau khi tiêm vaccine chống viêm gan A, sởi và uốn ván / bạch hầu / ho gà (TDAP)  

Cuối cùng, He đã trở thành người có tiếng nói  đáng chú ý nhất đối với các bậc cha mẹ Trung Quốc có con bị bệnh hoặc tàn tật do vaccine kém chất lượng sản xuất-tại-Trung quốc. Cô và các gia đình bị ảnh hưởng khác đã dành hai năm qua để yêu cầu chính quyền tiết lộ thông tin về vaccine và điều tra các nhà sản xuất, các thanh tra viên và các bệnh viện thuộc nhà nước được giao quản lý vaccine.

Dòng tweet cuối cùng của He Fangmei, vào ngày 29 tháng 9, đã chia sẻ một đoạn video của cô ấy với hàng chục gia đình phản đối Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc ở Bắc Kinh.

Cảnh sát đã từ chối tiết lộ nơi ở của He và gia đình cô cho các luật sư của cô.

Thời gian là mấu chốt để hiểu lý do tại sao He bị giam giữ vào tháng 10 năm 2020 – và vì sao cô ấy vẫn không xuất hiện. Sự biến mất của cô trùng với đợt triển khai vaccine COVID-19 của Trung Quốc. Vào tháng 10 năm 2020, có bốn loại vaccine COVID-19 của Trung Quốc đang được phát triển và đối với chính phủ Trung Quốc, phần thưởng chính trị rất cao trong việc kiểm soát câu chuyện về quản lý của chính phủ đối với virus COVID-19 và tăng ấn tượng về hiệu quả của vaccine Trung Quốc.

Như những gì mà các Tổ chức Bảo vệ Nhân quyền Trung Quốc (CHRD) đã thu thập được, chính phủ Trung Quốc đã không ngần ngại sử dụng các biện pháp kiểm duyệt, đe dọa, bắt giữ và đưa đi mất tích nhằm bịt kín những thông tin tiêu cực liên quan đến phản ứng của nước này và tiếng nói quan ngại hoặc chỉ trích của người dân Trung Quốc trước COVID-19. 

Trụ sở công ty Changsheng Bio

Tuy nhiên, khi chính phủ Trung Quốc chuẩn bị trở thành một tay chơi lớn của thế giới trong lĩnh vực y tế toàn cầu, thì quy trình vận hành tiêu chuẩn của họ để ngăn chặn thông tin, từ chối điều tra và bịt miệng các nhà phê bình – như “trường hợp He Fangmei” – đơn giản là không thể thực hiện được. Nó gây ra những hậu quả nghiêm trọng về quyền con người. Và nó có những tác động tiêu cực đối với sức khỏe cộng đồng, phá hoại cuộc chiến toàn cầu nhằm kiểm soát đại dịch COVID-19.

Ngăn ngừa chỉ trích nuôi dưỡng những mối nghi ngờ về vaccine

Hầu hết các chuyên gia về văc xin đều tỏ ra thiếu dứt khoát  trong việc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu biết sự thật về một loại vaccine và đánh giá rủi ro liên quan đến những lợi ích, đối mặt với thông tin sai lệch, cũng như các chiến lược để tăng cường sự chấp nhận của mọi người thông qua những người cung câp thông tin đáng tin cậy.

“Trường hợp He Fangmei” của chính phủ Trung Quốc là hình ảnh thu nhỏ của các chiến thuật nguy hiểm để đối phó với tình trạng do dự đối với vaccine. Nó làm dấy lên sự ngờ vực và nuôi dưỡng những lo ngại ngày càng tăng về những nguy cơ tiềm ẩn với vaccine “sản xuất tại Trung Quốc”.

Những gì đã xảy ra với những bậc cha mẹ bộc trực này khiến mọi người trong chúng ta cảm thấy ớn lạnh, nhưng lại rất quen thuộc đến đau đớn trước việc giám sát nhân quyền ở Trung Quốc ngày nay. Các bậc cha mẹ đã đưa câu chuyện của họ lên mạng xã hội, chỉ để thấy họ bị kiểm duyệt và tin nhắn của họ nhanh chóng bị xóa bỏ. Họ đến Bắc Kinh để tìm cách điều trị tốt hơn cho con mình và khiếu nại lên các cơ quan nhà nước, nhưng lại chỉ nhận được hành động giám sát, quấy rối, đe dọa, và một số người trong họ bị giam giữ.

Xin nói tới người thủ thư ở Thượng Hải đã nghỉ hưu, Hua Xiuzhen. Con gái của bà, Tan Hua, tốt nghiệp MBA tại Đại học Fudan, đã bị tổn thương não nghiêm trọng sau khi nhận một mũi tiêm phòng bệnh dại vào năm 2014, khiến cô không thể làm việc hoặc chăm sóc bản thân. Mẹ của Tan đã cùng các gia đình khác tìm cách đòi bồi thường nhưng bà lại bị bỏ tù 14 tháng vào năm 2018, với cáo buộc “gây gổ và xúi giục”. Kể từ khi được trả tự do, bà đã sống trong cảnh nghèo đói, khi chính quyền ngăn chặn việc trả lương hưu cho bà, như thể một biện pháp trừng phạt.

Tan Hua và con của He Fangmei bị bệnh do vaccine của cùng một nhà sản xuất, là Changsheng Biotechnology. Công ty đã bán 250.000 liều vaccine bị cáo buộc kém chất lượng, trong đó có cả những mũi tiêm phòng dại đã cướp đi sinh mạng của nhiều nạn nhân như Tan. Tuy nhiên, các nhà quản lý đã cho phép công ty sản xuất các loại vaccine khác, bao gồm vaccine TDAP, được cho là đã gây hại cho em bé của He và nhiều người khác. Được biết không ai liên quan đến vụ bê bối Changsheng phải đối mặt với truy tố hình sự.

Chính phủ có thể đã bảo vệ được nhiều trẻ em như He nếu áp dụng các biện pháp an toàn ở mức cao, sau khi xảy ra bất kỳ trường hợp nào trong nhiều vụ bê bối của ngành vaccine, kể từ năm 2007, khi một số sự cố liên quan đến cái chết đột ngột hoặc tàn tật nặng của gần 100 trẻ em có thể liên quan đến vaccine được sử dụng tại tỉnh Sơn Tây. Bộ Y tế bác bỏ bất kỳ mối liên quan nào như vậy. Các vụ bê bối vaccine đã xảy ra ở các tỉnh khác, làm xói mòn đáng kể lòng tin của công chúng. Viện Sản phẩm Sinh học Vũ Hán thuộc sở hữu nhà nước nhà sản xuất vaccine COVID lớn hiện nay, cũng đã phải đối mặt với cáo buộc sản xuất chế phẩm bị lỗi cho trẻ sơ sinh.

Khi các nhà sản xuất vaccine của Trung Quốc tiếp tục sản xuất nhiều vaccine bị cáo buộc mắc lỗi, He Fangmei vẫn kiên trì nỗ lực buộc các công ty này và chính phủ phải chịu trách nhiệm. Cô đã phải đối mặt với nhiều lần bị giam giữ, bao gồm từ tháng 3 năm 2019 và tháng 1 năm 2020.

Luật về vaccine của Trung Quốc cho phép đàn áp những người chỉ trích

Trớ trêu thay, khi He Fangmei bị giam giữ, nỗ lực của cô và của nhiều người khác dường như đã gây ra phản ứng về chính sách: Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã ra lệnh cho các quan chức “cải thiện việc giám sát vaccine” để “bảo vệ… an ninh trật tự”. Cơ quan lập pháp quốc gia đã thông qua Luật Quản lý vaccine vào tháng 6 năm 2019.

Nhưng hóa ra luật này trao cho công an quyền rộng rãi truy tố bất kỳ ai chất vấn hoặc chỉ trích các chính sách của chính phủ và vạch trần các hành vi sai trái trong sản xuất vaccine và kiểm tra an toàn. Trong khi bị giam giữ, He đã phải đối mặt với việc bị truy tố theo luật mới.

Ngoài ra, luật chỉ cho phép các hình phạt hành chính nhẹ đối với các nhà phát triển, nhà sản xuất, nhà phân phối, thanh tra của chính quyền và nhân viên y tế liên quan đến việc sản xuất, giám sát và sử dụng vaccine bị lỗi, giả hoặc kém chất lượng (Điều 93). Điều luật tương tự cũng phạt các phương tiện truyền thông “bịa đặt [và / hoặc] lan truyền thông tin sai lệch về an toàn vaccine”.

Được trang bị công cụ pháp lý mới này, công an đã truy tố He Fangmei vào tháng 7 năm 2019, một tháng sau khi luật được thông qua, nhưng lại trước khi luật có hiệu lực (là ngày 1 tháng 12), buộc tội cô với tội danh quy định tại Điều 93 – “gây gổ và gây rối.” Vào tháng 11 năm 2019, tòa án quận Hui đã đưa cô ra xét xử. Sau đó, vào ngày 10 tháng 1 năm 2020, các công tố viên đột ngột huỷ bỏ cáo buộc đối với He. Vào thời điểm đó, các nhà chức trách đã phải đối phó với một đợt bùng phát corona virus.

Trước đó 10 ngày, vào ngày 1 tháng 1, công an ở Vũ Hán đã triệu tập tám bác sĩ, bao gồm cả Li Wenliang (Lý Văn Lượng, đã chết vì covid – ND), và khiển trách họ vì đã báo động cho công chúng về một loại virus mới giống SARS. Vào ngày 31 tháng 12 năm 2019, chính phủ Trung Quốc đã thông báo với Tổ chức Y tế Thế giới, nhưng vẫn giữ kín với người dân của mình, về các trường hợp mắc một căn bệnh bí ẩn giống như viêm phổi.

Vào thời điểm mà vấn đề an toàn vaccine sẽ sớm trở nên cấp bách ở Trung Quốc và trên toàn thế giới, các nhà chức trách Trung Quốc có thể hy vọng rằng 10 tháng bị giam giữ của He Fangmei đã dạy cho cô một bài học: phải giữ im lặng.

Tuy nhiên, sau khi được trả tự do, ngay lập tức cô lại tiếp tục chiến dịch của mình, thu hút sự chú ý của công chúng đến những hồ sơ đáng chú ý trong nước về tính an toàn của vaccine. Các nhà chức đã bịt miệng cô một lần nữa, bằng cách buộc cô và gia đình cô phải biến mất vào tháng 10 năm 2020, và từ đó không còn ai biết đến họ nữa.

Làm thế nào để giành được lòng tin của cộng đồng trong cuộc khủng hoảng sức khỏe toàn cầu?

Vào đầu năm 2021, khi các nước phương Tây ưu tiên tiêm chủng cho người dân của họ, tình trạng thiếu vaccine ở nhiều quốc gia có thu nhập thấp và trung bình đã mở ra cơ hội cho chính phủ Trung Quốc ghi điểm địa chính trị, bằng cách xuất xưởng vaccine của mình. Dữ liệu an toàn của các loại vaccine Trung Quốc này chưa được xuất bản ở những tạp chí khoa học được đồng nghiệp công nhận.

Tổ chức Y tế Thế giới đã phê duyệt vaccine Sinopharm và Sinovac của Trung Quốc để sử dụng trong trường hợp khẩn cấp, nhằm giảm bớt nhu cầu nghiêm trọng ở nhiều quốc gia. Có tới 80 quốc gia đã sử dụng vaccine của Trung Quốc. Tuy nhiên, hiện có nhiều lo ngại về hiệu quả của vaccine Trung Quốc vì một số quốc gia đạt tỷ lệ tiêm chủng cao với vaccine chủ yếu do Trung Quốc sản xuất đang thấy số ca bệnh COVID-19 tăng đột biến. 

Khi biến thể Delta hoành hành khắp thế giới – đã được ghi nhận ở ít nhất 98 quốc gia và gây ra các đợt lây nhiễm mới – khiến dữ liệu về bất kỳ thử nghiệm quy mô lớn nào đối với vaccine Sinophram và Sinovac, đặc biệt là về hiệu quả của chúng đối với biến thể Delta, sẽ rất quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách y tế cộng đồng trên toàn thế giới trong cuộc chiến toàn cầu nhằm kiểm soát đại dịch. Các công ty sản xuất vắc xin thuộc sở hữu nhà nước của Trung Quốc vẫn chưa công khai dữ liệu và được cho là đang tiến hành các nghiên cứu .

Trong khi đó, chính phủ Trung Quốc đang im lặng bằng cách từ chối lời kêu gọi mới của WHO về sự “minh bạch” và “hợp tác” hơn từ Bắc Kinh trong cuộc điều tra giai đoạn tiếp theo về nguồn gốc của virus. Vào ngày 19/7/2021, một phát ngôn viên của chính phủ đã nói rõ rằng sự minh bạch và hợp tác trong điều tra khoa học độc lập là “trái ngược với quan điểm của Trung Quốc”.

“Lập trường của Trung Quốc” được hình tượng hóa bằng “trường hợp He Fangmei” của chính phủ – là bưng bít thông tin, bịt miệng những người chỉ trích và từ chối yêu cầu điều tra của nạn nhân, vi phạm trắng trợn các tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế mà Trung Quốc đã cam kết. Nó phản tác dụng đối với một chiến dịch “ngoại giao vaccine” ở nước ngoài và đối với đợt tiêm chủng hàng loạt của Trung Quốc trong nước. “Trường hợp He Fangmei” – được nhà nước cảnh sát và cơ quan kiểm duyệt ở Trung Quốc gia cố thêm – không thể để bị lặp lại ở nhiều quốc gia, nơi Trung Quốc đang xuất khẩu vaccine tới. Các chiến thuật  tấn công khốc liệt để bịt miệng những nghi ngờ chính đáng về vaccine và từ chối yêu cầu minh bạch thông tin cũng sẽ không tác động ở nhiều quốc gia này. “Vị thế của Trung Quốc” đang gây bất lợi cho cộng đồng khoa học và chính sách y tế toàn cầu.

Những gì chính phủ Trung Quốc phải làm, bước đầu tiên, để chiếm được lòng tin của công chúng, cả trong và ngoài nước, là rất rõ ràng: hãy tiến hành các cuộc điều tra đáng tin cậy, truy tố các công ty chịu trách nhiệm về vaccine bị lỗi, dỡ bỏ kiểm duyệt, ngừng hành động bịt miệng những người chỉ trích như He Fangmei.           

Renee Xia là giám đốc của Mạng lưới những người bảo vệ nhân quyền Trung Quốc, một tổ chức phi chính phủ giám sát nhân quyền và nâng cao năng lực tổ chức.

2 comments

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.