2669. Biến thể Delta gióng lên hồi chuông cảnh báo tại Việt Nam

EAST ASIA FORUMAuthor: Barnaby Flower, Oxford University – 1 August 2021

Ba Sàm lược dịch

Cho đến gần đây, việc Việt Nam xử lý đại dịch COVID-19 đã là một câu chuyện thành công đáng chú ý.

Vào tháng 1 năm 2020, khi quy mô bùng phát COVID-19 ở Vũ Hán trở nên rõ ràng, các đợt bùng phát lớn dự kiến ​​sẽ tiếp theo ở các quốc gia châu Á lân cận. Khi Việt Nam trở thành một trong những quốc gia đầu tiên báo cáo sự lây truyền từ người sang người của dịch bệnh này, người ta cho rằng một đợt bùng phát trên diện rộng là không thể tránh khỏi.

Nhưng thông qua cách xét nghiệm toàn diện, truy tìm và kiểm dịch tại các cơ sở tập trung, kiểm soát biên giới chặt chẽ và các chính sách y tế công cộng chủ động, Việt Nam đã bất chấp mọi dự đoán và đã tránh được sự lây truyền từ cộng đồng.

Trong khi nhiều quốc gia đang phải chịu đựng các đợt phong tỏa kéo dài và báo cáo hàng nghìn người chết mỗi ngày, thì Việt Nam đã mở cửa cho hoạt động kinh doanh, ít nhất là trong nội bộ. Đây là nền kinh tế duy nhất ở Đông Nam Á có mức tăng trưởng kinh tế tích cực vào năm 2020. Tính đến tháng 4 năm 2021, Việt Nam đã báo cáo chỉ có 35 trường hợp tử vong liên quan đến COVID-19.

Thành công của Việt Nam có được là nhờ công tác y tế cộng đồng tốt, tập trung vào phòng bệnh hơn là chữa bệnh tốn kém. Nhưng với tỷ lệ lây nhiễm thấp, không có gì cấp thiết để mua các loại vaccine mới đắt tiền từ nước ngoài.

Chính phủ đã sao lãng việc phải xếp hàng dài chờ đợi và tốn kém chi phí, và đã được ghi nhận khi cho rằng sẽ tốt hơn nếu sản xuất được vaccine trong nước.

Nhận thấy cơ hội tạo dựng chỗ đứng có giá trị trong lĩnh vực công nghệ sinh học, Việt Nam đã đầu tư vào bốn loại vaccine bản địa. Trần Văn Phúc, một nhà bình luận y tế của một tờ báo của nhà nước, đã viết vào tháng 12 năm 2020 rằng “nó có thể ra đời chậm hơn nhiều so với các đồng nghiệp quốc tế của mình, nhưng nếu chúng ta làm được, chờ đợi một loại vaccine tự chế thì đó không phải là một lựa chọn tồi”.

Vào tháng 12 năm 2020, trong khi các quốc gia khác trong khu vực phải đấu tranh để đảm bảo nhập khẩu vaccine, thì Việt Nam đã bắt đầu thử nghiệm giai đoạn I đối với sản phẩm hứa hẹn nhất cho đến nay, vaccine tiểu đơn vị Nanocovax.

Tiến độ rất chậm, nhưng ít người lo lắng.

Quốc gia này đã ngăn chặn thành công hai đợt bùng phát dịch, và vào tháng 2 và tháng 3 năm 2021, nước này đã ngăn chặn được đợt dịch thứ ba, đồng thời phát triển cơ sở hạ tầng xét nghiệm và chăm sóc sức khỏe vượt trội.

Trong suốt giai đoạn này, chính phủ Việt Nam chính thức cam kết chỉ sử dụng một loại vaccine ngoại, là Oxford-AstraZeneca. Ban đầu nó đảm bảo 30 triệu liều sẽ được phân phối theo đợt trong suốt năm 2021 – đủ để tiêm chủng cho 15,5% dân số.

Lô đầu tiên gồm 117.600 liều đã đến vào cuối tháng 2 và được phân phối cho các nhóm ưu tiên, phản ánh vị thế ‘không COVID-19’ của Việt Nam. Nhân viên y tế, nhân viên hải quan, nhà ngoại giao, quân nhân, công an, nhân viên du lịch và giáo viên được ưu tiên cao hơn những người trên 65 tuổi hoặc những người có vấn đề sức khỏe mãn tính có nguy cơ tử vong cao nhất do virus.

Thế nhưng, sự xuất hiện của biến thể Delta tại Việt Nam vào cuối tháng 4 năm 2021 đã thay đổi mọi thứ.

Tổ chức Y tế Thế giới ước tính rằng Delta có khả năng lây truyền cao hơn 55% so với Alpha, bản thân nó có khả năng lây truyền cao hơn khoảng 50% so với chủng virus ban đầu. Các biện pháp can thiệp trước đây đã hạn chế sự lây lan trong cộng đồng thì nay trở nên không đủ để kiểm soát các đợt bùng phát.

Ban đầu, Việt Nam đã xoay xở được để ngăn chặn các đợt bùng phát cục bộ của Delta ở Hà Nội và tỉnh Bắc Giang. Tuy nhiên, bất chấp những biện pháp hạn chế xã hội ngày càng gia tăng, các trường hợp lây nhiễm vẫn tiếp tục lan rộng trên khắp đất nước. Từ cuối tháng 4 đến cuối tháng 7 năm 2021, Việt Nam ghi nhận hơn 120.000 trường hợp mắc tại 61 trong số 63 địa phương và hơn 800 trường hợp tử vong, Thành phố Hồ Chí Minh là nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Sự bùng phát này và sự thiếu hụt nguồn cung ở AstraZeneca đã buộc phải thay đổi nhanh chóng chính sách vaccine.

Trong vòng vài tuần, Sputnik V, Pfizer-BioNTech, Moderna, Sinopharm và Johnson & Johnson đã được phê duyệt để sử dụng trong trường hợp khẩn cấp.

Thông qua các hợp đồng được đàm phán nhanh chóng, viện trợ nước ngoài và cơ chế tiếp cận vaccine toàn cầu COVAX, Việt Nam hiện đã đặt hàng thành công 125 triệu liều và phấn đấu đến tháng 5 năm 2022 sẽ tiêm chủng cho 70% dân số.

Trước đó, sự miễn cưỡng tham gia thị trường vaccine toàn cầu có nghĩa là Việt Nam đang lùi xa hơn so với các nước láng giềng và hầu hết các liều vaccine được hứa hẹn sẽ không đến được người dân ít nhất là quý cuối cùng của năm nay.

Trong khi các trường hợp lây nhiễm tăng lên, việc triển khai vaccine vẫn được tiến hành với tốc độ băng giá. Việt Nam đã bị tụt hậu so với tất cả các nước thành viên ASEAN khác.

Đến cuối tháng 7 năm 2021, chỉ 0,5% dân số được tiêm chủng đầy đủ và 4,7% đã tiêm một liều, trái ngược với Campuchia với tỷ lệ tiêm một liều là 42%, và cả Thái Lan và Indonesia là hơn 16%.

 Cho đến nay, Việt Nam mới sử dụng 5,3 triệu trong tổng số 14,8 triệu liều đã nhận.

Sau khi được phân phối, việc triển khai tiêm có vẻ tốt. Chính phủ đã giành được sự tin tưởng từ việc xử lý thành công đại dịch trước đó và có rất ít ý kiến ​​chống lại AstraZeneca, là loại vốn đã cản trở việc triển khai vaccine ở Úc.

Khi cuộc khủng hoảng y tế leo thang, ưu tiên vaccine đang thay đổi. Các liều lượng ban đầu dành cho nhân viên du lịch trên các hòn đảo của Việt Nam đang hướng đến những nhóm dân cư già hơn, dễ bị tổn thương ở những địa điểm bị ảnh hưởng nặng nề nhất, ưu tiên cứu người hơn là khởi động lại lĩnh vực du lịch.

Trong những tháng tới, Việt Nam sẽ bắt đầu sản xuất Sputnik V và nhờ sự chuyển giao công nghệ tiên tiến từ Hoa Kỳ, nhà máy đã được khởi công xây dựng nhằm mục đích sản xuất thêm 200 triệu liều vaccine vào nửa đầu năm 2022. Nanocovax của Việt Nam cũng đã bước vào thử nghiệm giai đoạn III, làm dấy lên hy vọng về khả năng tự cung tự cấp trong nước trong những năm tới.

Nhưng với biến thể Delta hiện đã lan truyền mạnh mẽ, nền kinh tế bị bóp nghẹt bởi tình trạng bế tắc và năng lực tiếp cận của hệ thống y tế, Việt Nam cần ưu tiên nhập khẩu và phân phối các loại vaccine hiện có hơn tất cả. Hàng triệu cuộc sống và sinh kế phụ thuộc vào nó.

* Tác giả: Barnaby Flower là Thành viên Nghiên cứu Lâm sàng tại Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford, Thành phố Hồ Chí Minh.

3 comments

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.